Οικισμοί, διαδρομές και αξιοθέατα

Οικισμοί και διαδρομές

Λιμνοχώρι - Αετός – Νυμφαίο - Αγραπιδιές- Σκλήθρο – Ασπρόγεια  - Λέχοβο – Βαρικό.

Το Λιμνοχώρι (323 κάτοικοι), βρίσκεται στις όχθες της γαλήνιας Ζάζαρης όπου προσφέρονται οργανωμένες εναλλακτικές δραστηριότητες κανώ, ιππασίας, ποδήλατο βουνού, περιηγητικές διαδρομές . Από το σημείο αυτό υπάρχουν δύο επιλογές διαδρομών.  

Η πρώτη οδηγεί, μέσω χωματόδρομου, στην λίμνη Χειμαδίτιδα, σημαντικό υγροβιότοπο όπου φωλιάζει ο μεγαλύτερος πληθυσμός βαλτόπαπιας στην Ελλάδα και καταλήγει στο Βαρικό (698 κάτοικοι). Στο Βαρικό βρίσκονται τα γνωστά εργαστήρια παραδοσιακής καλαθοπλεκτικής. (Κλεισούρα)  

Η δεύτερη εναλλακτική διαδρομή , έχει πρώτη στάση τα ιαματικά λουτρά στην «Μπάνια» , στον δρόμο προς Αετό. Στον Αετό (857 κάτοικοι) λειτουργεί, από τον Αρκτούρο, το Κέντρο Ενημέρωσης για την Αρκούδα, όπου παρέχονται οι σχετικές  πληροφορίες για τη ζωή και τα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου απειλούμενου είδους. Η γνωριμία με την αρκούδα θα ολοκληρωθεί στο Καταφύγιο της Αρκούδας, που διατηρεί από το 1995 ο Αρκτούρος στο Νυμφαίο (413 κάτοικοι) και σε υψόμετρο 1350 μέτρων.

Το Νυμφαίο έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός, ιστορικός τόπος και ανήκει στο Εθνικό Δίκτυο Παράδοσης Πολιτισμού και Κοινοτικού Βίου «…των Ελλήνων οι Κοινότητες…».

Η εικόνα του Νυμφαίου είναι  επιβλητική, με όλα τα κτίρια κατασκευασμένα από εμφανή πέτρα και ιδιόμορφες στέγες από λαμαρίνα που συνθέτουν ένα ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό σύνολο. Περπατώντας στα χαρακτηριστικά λιθόστρωτα καλτερίμια, ο επισκέπτης θα γνωρίσει τα αρχοντικά σπίτια των ευκατάστατων εμπόρων του Νυμφαίου, που για αιώνες διακίνησαν εμπορεύματα, με βασικά τα προϊόντα αργυροχοϊας, σε αγορές από το Κάϊρο μέχρι την  Κεντρική και Δυτική Ευρώπη. Έξοχα δείγματα της τέχνης της αργυροχρυσοχοϊας, εκκλησιαστικά κειμήλια, χρηστικά αντικείμενα από τα παρελθόν και γενικότερα στοιχεία για την ιστορία της κοινότητας παρουσιάζονται στο Μουσείο «Το σπίτι των Χρυσικών» . Η ιστορική διαδρομή του τόπου είναι αισθητή και από τα υπάρχοντα κτίρια όπως η Νίκειος Σχολή, συνεδριακό κέντρο πλέον του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Οι λάτρεις της φύσεις και της περιπέτειας , στο Νυμφαίο έχουν πολλές επιλογές:

·         ιππασία με άλογα που διατίθενται από τον ιππικό όμιλο,

·         ποδήλατο βουνού

·         ορειβασία, στο διεθνές ορειβατικό μονοπάτι Ε4 ή σε μικρότερες διαδρομές

·     ειδικές δασικές διαδρομές με όχημα 4Χ4, που οδηγούν μέσα από εκπληκτική βλάστηση στην Περικοπή, στην Δροσοπηγή, την Υδρούσα, το Φλάμπουρο ή το Ξινό Νερό.

Πριν την αναχώρηση  από το Νυμφαίο, μπορεί κανείς να αγοράσει θαυμάσια γλυκά και αναμνηστικά από τον Συνεταιρισμό Γυναικών «η Νύμφη». Φεύγοντας, μια στάση έξω απο το Νυμφαίο για την απόλαυση  της πανοραμικής και απέραντης θέας, που φτάνει μέχρι τον Όλυμπο. Γαλήνια απλώνεται η πεδιάδα, οι δύο λίμνες, και οι οικισμοί. Εξάλλου, η τοποθεσία του Νυμφαίου προσφέρεται και για αιωροπτερισμό.

Η διαδρομή συνεχίζεται από τον Αετό δεξιά προς Καστοριά. Το αμέσως επόμενο χωριό είναι οι γραφικές Αγραπιδιές (250 κάτοικοι), όπου λειτουργεί το Κέντρο Ενημέρωσης για τον Λύκο και και το ειδικά περιφραγμένο «Καταφύγιο του Λύκου» για την γνωριμία με  το απειλούμενο αυτό είδος.

Τέσσερα χιλιόμετρα παρακάτω, βρίσκεται το Σκλήθρο (609 κάτοικοι), που διατηρεί μέχρι τις μέρες μας αρκετά δείγματα λαϊκής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής με απλούς όγκους και απλά μορφολογικά στοιχεία καθώς και δείγματα του λαϊκού εκλεκτικισμού που ακολούθησε χρονικά. Τα κτίσματα αυτά συγκεντρώνονται γύρω από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική που παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα και είναι σύγχρονη (1867) με τον Άγιο Νικόλαο του Νυμφαίου.

Στον πηγαιμό για το Λέχοβο, με μια παρέκκλιση ενός χιλιομέτρου, μπορεί κανείς να επισκεφθεί και τα Ασπρόγεια (375 κάτοικοι), χωριό χτισμένο σαν αετοφωλιά σε μικρό ύψωμα.

Ξακουστό, από παλιά μαστοροχώρι, το Λέχοβο συνδυάζει υψόμετρο, φύση και ιστορία. Έδρα του Εθνικού Σωματείου Οικοδόμων και Λοιπών Επαγγελματιών Λεχόβου «Ο Άγιος Παντελεήμων», ένα από τα 10 πρώτα συνδικαλιστικά σωματεία του κλάδου στην Ελλάδα, ιδρύθηκε το 1914. Μέλος του Δικτύου Μαρτυρικών πόλεων και χωριών, κάηκε ολοσχερώς 25.07.1943 και έτσι σήμερα διατηρεί ελάχιστα δείγματα του πολύτιμου αρχιτεκτονικού του πλούτου. Ανηφορίζοντας τα λιθόστρωτα σοκάκια του χωριού και ο επισκέπτης φθάνει στην πλατεία όπου θα ξαποστάσει κάτω από τον αιωνόβιο πλάτανο. Θα θαυμάσει το παραδοσιακό αρχιτεκτονικό σύνολο της Αστικής Σχολής Λεχόβου, αξιόλογο δείγμα της τέχνης των μαστόρων/πετράδων του χωριού. Αποτελείται από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου (1912), τρίκλιτη βασιλική, το πυργοειδές κωδωνοστάσιο, την παραδοσιακή κρήνη σε στοά προς την πλατεία και το κτίριο της Σχολής (1900) όπου σήμερα στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο στο οποίο φιλοξενούνται σπάνια εκκλησιαστικά κειμήλια.

Μετά το Λέχοβο, η διαδρομή οδηγεί στον τελευταίο, το Βαρικό, το νοτιότερο άκρο της Περιφερειακής Ενότητας. Το Βαρικό είναι γνωστό για τα φημισμένα  παραδοσιακά εργαστήρια καλαθοπλεκτικής, τα οποία χρησιμοποιούν την  ιτεόβεργα, άφθονη στην περιοχή.

Δρόμος για το Βίτσι : Σκοπιά – Τροπαιούχος - Πολυπόταμος - Τριανταφυλλιά - Υδρούσα- Δροσοπηγή - Φλάμπουρο

Στα δύο χιλιόμετρα νότια από την πόλη της Φλώρινας βρίσκεται η  Σκοπιά (571 κάτοικοι). Κοντινή με τη Φλώρινα, με μετανάστες από το 1890 στις Η.Π.Α., έχει μέσα στο όμορφο φυσικό της περίγυρο, πολλά όμορφα εκλεκτικιστικά κτίρια επηρεασμένα από τα αντίστοιχα της πόλης αλλά και πλινθόκτιστα παραδοσιακά σπίτια. Μετά την Σκοπιά ο δρόμος περνάει από τον Τροπαιούχο (371 κάτοικοι). Στο σημείο αυτό υπάρχουν τρεις εναλλακτικές επιλογές.

Η πρώτη, με στροφή δεξιά οδηγεί, με φιδωτό δρόμο, σε μια καταπράσινη κοιλάδα, προσπερνάει στα δεξιά τον Ατραπό (174 κάτοικοι) και φθάνει στον Πολυπόταμο (482 κάτοικοι). Το χωριό αυτό παρά  την σημαντική του ανοικοδόμηση, διατηρεί πολλά παραδείγματα της παραδοσιακής μας αρχιτεκτονικής. Μαζί με αυτόν, η γειτονική και λιγότερο αλλοιωμένη Τριανταφυλλιά (83 κάτοικοι) διασώζει κάποια λαϊκά παραδοσιακά κτίρια. Στην κοιλάδα αυτή, ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η εικόνα και το άρωμα κατά την συγκομιδή της φράουλας, τους μήνες Μάϊο και Ιούνιο.

Η δεύτερη επιλογή είναι η συνέχεια του οδικού άξονα Φλώρινας – Καστοριάς, μέσω Βιτσίου η οποία ξεκινά από τις ημιορεινές καλλιεργούμενες περιοχές της Υδρούσας (364 κάτοικοι) και περνά από την Δροσοπηγή (355 κάτοικοι) ένα από τα ξακουστά μαστοροχώρια της Περιφερειακής Ενότητας, που καταστράφηκε ολοσχερώς κατά τον εμφύλιο και ανοικοδομήθηκε στην σημερινή του θέση στα 1947. Δείγμα της τέχνης των οικοδόμων της κοινότητας αποτελεί το καμπαναριό που βρίσκεται στο εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Από την Δροσοπηγή, ο δρόμος συνεχίζει μέσα από πυκνότατη βλάστηση, στην κυριολεξία μέσα από στοές που σχηματίζουν οι οξιές του δάσους. Η διαδρομή καταλήγει στα αλπικά λιβάδια του Βιτσίου, ενώ λίγο πιο ψηλά από την  Δροσοπηγή υπάρχει δασικός δρόμος οδηγεί στην εγκαταλειμμένη Περικοπή και στο Νυμφαίο.

Η τρίτη εναλλακτική διαδρομή οδηγεί μέσα από το Πέρασμα (499 κάτοικοι) και την Λεπτοκαριά (116 κάτοικοι) στο Φλάμπουρο (559 κάτοικοι), το τρίτο σημαντικό μαστοροχώρι της Π.Ε. . Το Δημοτικό Σχολείο Φλαμπούρου (θεμελίωση 1899- ολοκλήρωση 1929), κατέχει σημαντική θέση  στα δημόσια κτίρια της ευρύτερης περιοχής ,με περίτεχνη εκλεκτιστική διακόσμηση στις όψεις του. Το σχολείο μαζί με τον γειτονικό Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1871) και κάποια μεσοπολεμικά κτίρια του οικισμού θυμίζουν στον επισκέπτη την ακμή που έζησε στο παρελθόν η περιοχή.

Δρόμος του Βαρνούντα : Πρώτη – Κλαδοράχη - Ακρίτας- Εθνικό - Κρατερό- Αγία Παρασκευή - Νίκη

Μια διαδρομή, διαφορετική και πιο σύντομη από τις προηγούμενες, είναι με βόρεια κατεύθυνση, στους ανατολικούς πρόποδες του Βαρνούντα, προς τα σύνορα.

Η  Πρώτη είναι το πρώτο χωριό, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από την Φλώρινα και μένουν μόνιμα εκεί μόνον 103 κάτοικοι. Ψηλά, τέσσερα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του οικισμού, βρίσκεται το καθολικό της παλιάς Μονής του Αγίου Μάρκου (1864), αγαπημένος τόπος των ορειβατών, και γύρω του πρόσφατα έχει οικοδομηθεί η νέα γυναικεία Μονή την οποία μπορεί κανείς να επισκεφθεί.

Επιστροφή στον κύριο οδικό άξονα και επόμενη επίσκεψή στην Κλαδοράχη (76κάτοικοι). Η εικόνα που αντικρίζει ο περιηγητής, αρκεί για να τον κατατοπίσει, χωρίς λόγια.Ήταν κάποτε μια ζωντανή περιοχή, αρκετά εγκαταλειμμένη σήμερα από τους ανθρώπους της αφού σε προηγούμενες δεκαετίες μετανάστευσαν.

Συνέχεια της πορείας, με τον κατάφυτο όγκο του Βαρνούντα στα αριστερά και δεξιά τον απλωμένο κάμπο της Φλώρινας, φυσική προέκταση της κοιλάδας της Πελαγονίας, που αναφέρεται τόσο συχνά στις περιηγήσεις Γάλλων σε περασμένους αιώνες. Άλλωστε, ο δρόμος αυτός είναι η παλιά οδός σύνδεσης Φλώρινας – Μοναστηρίου (Bitola).

Από την επόμενη διασταύρωση στροφή  αριστερά προς Άνω Κλεινές (222 κάτοικοι), τις διασχίζουμε παράλληλα με τον Γεροπόταμο και συνεχίζουμε προς τον ορεινό Ακρίτα. Στα μισά της διαδρομής βρίσκεται η επισκέψιμη ιχθυοκαλλιεργητική μονάδα, η μοναδική της Π.Ε. . Μια στάση για όσους έχουν μαζί τους παιδιά, είναι ευχάριστη και κατατοπιστική.

Άφιξη στον Ακρίτα (134 κάτοικοι) και είναι σαν να φτάνει κανείς σε άλλον χρόνο σε άλλον τόπο. Εντυπωσιακή η αντίθεση της σημερινής εγκατάλειψης, με τον πλούτο που αποπνέουν τα αξιόλογα δείγματα αρχιτεκτονικής που σώζονται στον οικισμό, προϊόν της αίγλης του Ακρίτα κατά την περίοδο του μεσοπολέμου. Ο Ακρίτας, όπως βέβαια και τόσα άλλα χωριά της Περιφερειακής Ενότητας είχαν μετανάστες από το 1890 στις Η.Π.Α..

Επιστροφή και  πάλι στον κύριο οδικό άξονα για μια στάση στο Παρόρι (38 κάτοικοι), το Εθνικό (71 κάτοικοι) και το Κρατερό (151 κάτοικοι). Τόποι κάποτε ζωντανοί, σήμερα ολιγάριθμοι, αλλά  ανέπαφοι από  κακές οικοδομικές παρεμβάσεις. Ανάπαυση στην όμορφη πλατεία του Κρατερού, όπου δροσίζεται ο περιηγητής με νερό από την βρύση που τροφοδοτεί στην συνέχεια τον νερόμυλο. Οι δύο παραδοσιακοί νερόμυλοι λειτουργούν ακόμη και σήμερα και είναι επισκέψιμοι.

Επόμενος προορισμός η  Αγία Παρασκευή (209 κάτοικοι) και μέσω αυτής η Νίκη (489 κάτοικοι), τελευταίο χωρίο πριν τα σύνορα της Ελλάδας με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Στα σύνορα, όπου το Τελωνείο Νίκης, υπάρχει και στρατιωτικό φυλάκιο, με τον έλληνα εύζωνο που φυλάγει στην νεκρή ζώνη. Από το σημείο αυτό, όσοι έχουν διαβατήριο και διάθεση μπορούν να κάνουν μια ολιγόωρη εκδρομή στο εξωτερικό, στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, στο γειτονικό Μοναστήρι και την αρχαία Ηράκλεια.

Επιστροφή στην Φλώρινα από τον δρόμο της Άνω Καλλινίκης. Στην επιστροφή λίγο πριν την είσοδο στην πόλη ,στα αριστερά βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και στα δεξιά το Δημοτικό Αθλητικό Κέντρο Φλώρινας.

Δρόμος για τη Πρέσπα : Βίγλα- Πισοδέρι- Ανταρτικό- Μικρολίμνη – Καλλιθέα- Πλατύ- Μηλιώνα – Λαιμός – Αγιος Γερμανός – Αγιος Αχίλλειος – Βροντερό – Ψαράδες - Κώττας- Κρυσταλλοπηγή  

Στην θέση Βίγλα, 18 χιλιόμετρα από την Φλώρινα, στον αυχένα όπου ενώνονται οι οροσειρές του Βέρνου και του Βαρνούντα, βρίσκεται το Χιονοδρομικό Κέντρο Βίγλας Πισοδερίου, από τα πρώτα που λειτούργησαν στην Ελλάδα, σε υψόμετρο 1650 μέτρων.

Το οργανωμένο Χιονοδρομικό Κέντρο, το μοναδικό στην Ελλάδα που βρίσκεται σε Εθνική Οδό, εκτός από το πολύ χιόνι που κρατάει προσφέρει:

·         Πίστες διανοιγμένες σε δασώδεις πλαγιές,  φυσικά οριοθετημένες από τα δέντρα

·         Τέσσερις αναβατήρες, τρεις εναέριους και έναν συρόμενο, τρεις  πίστες εγκεκριμένες από τον F.I.S

·         Ορειβατικό- χιονοδρομικό καταφύγιο, ξενώνα, σαλέ, εστιατόρια, καφετέρια, ενοικίαση εξοπλισμού, μαθήματα σκι.

Το καλοκαίρι, εναλλακτικά, ιππασία και περίπατοι σε μικρές διαδρομές. 

Δύο χιλιόμετρα μετά το Χιονοδρομικό, γαντζωμένα στην πλαγιά και σε υψόμετρο 1350 μέτρα, βρίσκονται τα σπίτια του Πισοδερίου (68 κάτοικοι). Σήμερα στον οικισμό διασώζονται λίγα κτίσματα που ανάγονται στα τέλη του 19ου με τις αρχές του 20ου αιώνα. Τα περισσότερα από αυτά έχουν σαφείς νεοκλασικές επιρροές, με κεντρικό τμήμα που προεξέχει στην κύρια όψη και καταλήγει σε αέτωμα. Κυρίαρχη θέση κατέχει το κτίριο της «Μοδέστειου  Σχολής» 1908 - σήμερα είναι ξενοδοχείο, και η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (1848), χτισμένη πάνω στα ερείπια παλαιότερου ναού (1730). Στο παρεκκλήσι της Αγίας Παρασκευής, τον Άγιο Χαράλαμπο, είχε ταφεί το κεφάλι του Παύλου Μελά. Στο ίδιο συγκρότημα στεγάζεται η Λαογραφική Συλλογή  Πισοδερίου, με πολύτιμα εκκλησιαστικά και ιστορικά κειμήλια. Παλιότερα στον οικισμό υπήρχαν πολλά πυργόσπιτα για την προστασία των κατοίκων λόγω της θέσης του οικισμού, κανένα όμως δεν σώζεται σήμερα. Αξίζει μια μικρή παρέκκλιση από την πορεία για μια επίσκεψη στην «Ιερά Μονή Αγίας Τριάδας» Πισοδερίου (1050), το καθολικό της οποίας αποτελεί μοναδικό στην Περιφερειακή Ενότητα δείγμα μονόχωρου δρομικού ναού με τρούλο (18ος αιώνας), που σήμερα συντηρείται από τους Πισοδερίτες και διατηρεί τα παλιά κελιά των μοναχών για  διανυκτερεύσεις «ειδικών» ομάδων, όπως ορειβάτες, κυνηγοί, κ.α..

Μετά το Πισοδέρι, η είσοδος στο Ανταρτικό (135 κάτοικοι). Σε περασμένους καιρούς το Ανταρτικό λειτούργησε  ως σταθμός ανάπαυσης των εμπορικών καραβανιών, με πανδοχεία. Προπολεμικά έσφυζε από ζωή με 2000 κατοίκους που στη συνέχεια μετανάστευσαν. Περπατώντας κατά μήκος στο χωριό, ο επισκέπτης συναντά μεγάλο αριθμό πλινθόκτιστων παραδοσιακών κτιρίων, αρκετά από τα οποία είναι τριώροφα αλλά και δείγματα λαϊκού εκλεκτικισμού που έπονται χρονικά και αποτελούν δείγμα της τελευταίας αναλαμπής πριν την εγκατάλειψη. Αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κοιμητηριακή εκκλησία του Αγίου Αθανασίου (1882), τρίκλιτη βασιλική με όμορφο χαγιάτι και περίτεχνη θολοδομία στο εσωτερικό.

Δυτικά και μετά από δύο χιλιόμετρα η διασταύρωση που από δεξιά οδηγεί στο Περβάλι, τον αυχένα από όπου η πρώτη πανοραμική άποψη των δίδυμων λιμνών και όλης της  εύφορης κοιλάδας των Πρεσπών, το σύνολο που αποτελεί  τον Εθνικό Δρυμό των Πρεσπών.

Κατηφορίζοντας από το Περβάλι, στρίβοντας αριστερά, ο επισκέπτης περνά από τον μικρό γραφικό οικισμό της Οξιάς (30 κάτοικοι)και λίγο μετά τον μικρό ναό της Αγίας Παρασκευής, φθάνει στη Μικρολίμνη (71 κάτοικοι) που βρίσκεται στις όχθες της Μικρής Πρέσπας. Πρώτη επαφή και γεύση λίμνης, με το μικρό νησάκι στη μέση της, το βιδρονήσι. Με τα πόδια, μια επίσκεψη στον  Βιολογικό Σταθμό των Πρεσπών, λίγο έξω από το χωριό σε εκπληκτική θέση και με θέα την Αλβανική πλευρά της λίμνης. Την άνοιξη, οι μυρωδιές που αναδίδει η βλάστηση είναι απερίγραπτης ποικιλίας και ομορφιάς.

Επιστροφή στον κύριο οδικό άξονα για τη συνέχεια της γνωριμίας με τον τόπο. Στο πλάι του δρόμου οι  Καρυές (64 κάτοικοι) και σε τρία χιλιόμετρα περίπου,  στα αριστερά, ο χωματόδρομος που οδηγεί στο ύψωμα «Κάλε» για μια διαφορετική οπτική του τοπίου. Περνώντας μέσα από τον Λευκώνα (155 κάτοικοι), ο περιηγητής φθάνει στην Καλλιθέα (160 κάτοικοι), όπου βρίσκεται το «Άσυλο Βαλκάνιων Ποιητών», φορέας φιλοξενίας, εκδηλώσεων και εκδόσεων που αφορούν στην ποίηση. Αξίζει, μια επίσκεψη και στον ταπεινό, όμορφο και υποδειγματικά ενταγμένο στο ανάγλυφο του εδάφους ναό του Αγίου Αθανασίου που βρίσκεται ένα χιλιόμετρο βορειοδυτικά του οικισμού.

Από την Καλλιθέα στο Πλατύ (108 κάτοικοι) όπου μπορεί κανείς να επισκεφθεί, αφού βέβαια αναζητήσει το κλειδί από τους κατοίκους, το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου (1591) με το εσωτερικό του κατάγραφο.

Μέσα στον Εθνικό Δρυμό πάντα και επόμενος σταθμός λίγο πριν το Λαιμό (299 κάτοικοι) είναι η εγκαταλειμμένη  Μηλιώνα (1 κάτοικος) στην οποία είναι αισθητή η παλιά δυναμική της περιοχής και οι συνέπειες του εμφυλίου. Ο Λαιμός είναι κεφαλοχώρι και έδρα του Δήμου Πρεσπών. Το τελευταίο χωριό προς την κατεύθυνση αυτή είναι ο Άγιος Γερμανός (116 κάτοικοι), οικισμός που πρόκειται να κηρυχθεί παραδοσιακός. Στο χωριό υπάρχει  μεγάλη ποικιλία ενδιαφερόντων κτισμάτων, που κυρίαρχο στοιχείο έχουν τον μεγάλο ημιυπαίθριο χώρο, το χαγιάτι. Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται ο εκπληκτικός  Ναός του Αγίου Γερμανού (10ος αιώνας), σταυροειδής, τετράστηλος  εγγεγραμμένος, στην δυτική πλευρά του οποίου και σε επαφή έχει χτιστεί ο νέος ομώνυμος ναός. Στην πλατεία, σε πρόσφατα αποκατεστημένο κτίριο, στεγάζεται η Βυζαντινή Συλλογή Πρεσπών, με βυζαντινά και μεταβυζαντινά ευρήματα-εκθέματα της περιοχής. Το κτίριο εμφανίζει ξεχωριστό ενδιαφέρον για τον αρχιτεκτονικό του τύπο.

Λίγο πιο πάνω από το κέντρο του χωριού, εδρεύει η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών, η οποία  αναπτύσσει δράσεις και προγράμματα έρευνας, προστασίας και διαχείρισης της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς των Πρεσπών. Διατηρεί επίσης θεματικά κέντρα πληροφόρησης. Επίσης εδώ ιδρύθηκε (1984) και λειτουργεί ο πρώτος Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών της Π.Ε. και ο τρίτος στην Ελλάδα.

Από τον Άγιο Γερμανό ξεκινά και η ενδιαφέρουσα και άγνωστη για τους πολλούς διαδρομή που οδηγεί στον Ακρίτα και διασχίζει από δυτικά προς ανατολικά τον ορεινό όγκο του Βαρνούντα. Η διαδρομή είναι βατή με αυτοκίνητο 4Χ4, με ποδήλατο βουνού ή με τα πόδια.

Μετά τον Άγιο Γερμανό προορισμός η λωρίδα που χωρίζει τις λίμνες στάση στην Κούλα, το σημείο που η Μικρή με τη Μεγάλη Πρέσπα επικοινωνούν με ένα κανάλι.

Η μακρά και πολύωρη εκδρομή μπορεί να συνεχιστεί με επόμενο σταθμό τον μοναδικό Άγιο Αχίλλειο (28 κάτοικοι). Η επίσκεψή αρχίζει με 600 μέτρα σύγχρονης  πλωτής πεζογέφυρας, που συνδέει το νησάκι με την στεριά.  Ο οικισμός είναι ένας από τους δύο  σε νησιά λίμνης στην Ελλάδα και με τα λιγοστά του σπίτια εναρμονίζεται πλήρως με το φυσικό περιβάλλον. Το νησί στο σύνολό του αποτελεί αρχαιολογικό χώρο, με κορυφαίο μνημείο την Βασιλική του Αγίου Αχίλλειου, αλλά και πολλά άλλα διάσπαρτα  βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία, επισκέψιμα μέσα από διαδρομές, σε ένα πλούσιο και συνάμα γαλήνιο φυσικό περιβάλλον. Στον χώρο μπροστά από την Βασιλική, στα τέλη Αυγούστου, πραγματοποιείται η κεντρική και κορυφαία συναυλία των Διεθνών πλέον  Πολιτιστικών Εκδηλώσεων  «Πρέσπες».

Οι Πρέσπες δεν τελειώνουν εδώ. Από τον Άγιο Αχίλλειο μπορεί ο επισκέπτης να κατευθυνθεί προς την Πύλη (144 κάτοικοι) όπου βρίσκονται τα εντυπωσιακά ερείπια του Ναού του Αγίου Νικολάου (13ος αιώνας), δίπλα στις όχθες. Ο δρόμος που οδηγεί στο ορεινό  Βροντερό (183 κάτοικοι), το μοναδικό χωριό των Πρεσπών που δεν «βλέπει» στην λίμνη, περνάει και από τα ερείπια του Πυξού, κατεστραμμένο στα χρόνια του εμφύλιου χωριό, με μοναδικό κτίσμα την άριστα διατηρημένη εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (1899) που έχτισε «σπουδαγμένος» μάστορας.

Επιστροφή και λίγο πριν τη Κούλα αριστερά αρχίζει η ανηφόρα για τους Ψαράδες (158 κάτοικοι), το τελευταίο χωριό- η άκρη της Ελλάδας. Στο ανέβασμα, άλλη μια πανοραμική άποψη, αυτή τη φορά της Μεγάλης Πρέσπας. Το τοπίο που  απλώνεται μπροστά δεν έχει σύνορα και φαίνεται η μικρή απόσταση μεταξύ των ελληνικών και των χωριών της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας. Στο ψηλότερο σημείο της ανάβασης αξιοπρόσεκτο το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, γύρω από το οποίο υπάρχουν σε μοναδική δενδρώδη μορφή τα βουνοκυπάρισα, γι’ αυτό και η μικρή αυτή  περιοχή αποτελεί τον δεύτερο πυρήνα του Εθνικού Δρυμού. Στην είσοδο των Ψαράδων, αριστερά βρίσκονται λιβάδια όπου βόσκουν συνήθως οι μικρόσωμες αγελάδες που ανήκουν στην σπάνια και προστατευόμενη βραχυκερατική φυλή.

Ο παρόχθιος οικισμός των Ψαράδων έχει χαρακτηριστεί από το 1978 παραδοσιακός και διασώζει μέχρι τις μέρες μας αρκετά παραδοσιακά κτίσματα στο εσωτερικό του και ψηλά προς την περιοχή των δύο εκκλησιών, της Αγίας Παρασκευής και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (στα 1893 και οι δύο). Στον άλλοτε γραφικό παραλίμνιο δρόμο βρίσκονται συγκεντρωμένες οι ταβέρνες του χωριού, που σερβίρουν τα νόστιμα χαρακτηριστικά ψάρια της λίμνης, από τα δίχτυα των ψαράδων του χωριού. Από την αποβάθρα ξεκινούν οι βάρκες για μια ξενάγηση στις αθέατες ακτές της λίμνης αλλά κυρίως για επίσκεψη στα Ασκηταριά, και τις βραχογραφίες πουαπλώνονται σε όλη την ακτογραμμή μέχρι την Αλβανία. Βορειότερα από τα ασκηταριά, σε μικρή σχετικά απόσταση βρίσκεται το σημείο τομής των συνόρων των τριών χωρών, το υγρό τριεθνές

Εναλλακτική διαδρομή: Αν ο χρόνος ή η κατεύθυνση το επιτρέπει να μην παραληφθεί μια επίσκεψη στους οικισμούς των Κορεστείων. Η διαδρομή αυτή ξεκινά από το Ανταρτικό, συνεχίζει παράλληλα με τον Λαδοπόταμο και τις πηγές του Αλιάκμονα προς το Νότο. Οι οικισμοί που βρίσκονται στην διαδρομή είναι το Τρίγωνο και  το Πράσινο, με ελάχιστους σήμερα κατοίκους. Ο Κώττας (53 κάτοικοι) η παλιά Ρούλια , μετονομάστηκε στην μνήμη  του Μακεδονομάχου  Καπετάν Κώττα, το σπίτι του οποίου υπάρχει διατηρημένο ως Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα. Το μικρό Βατοχώρι (34 κάτοικοι) στέκει γαλήνιο στο τοπίο και  διαθέτει μια αξιόλογη λαογραφική συλλογή, που με μεράκι οργάνωσε και διατηρεί ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού. Η Κρυσταλλοπηγή (660 κάτοικοι) αποτελεί το τελευταίο σταθμό πριν το Τελωνείο εξόδου προς Αλβανία. Ανατολικά του χωριού βρίσκεται ο Αγιος Γεώργιος, γύρω από τον οποίο οργανώνονταν ο οικισμός μέχρι τον εμφύλιο. Η τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με εξαίρεση το πυργοειδές κωδωνοστάσιο δίνει την εντύπωση αστικού δημόσιου κτιρίου λόγω της οργάνωσης των όψεών του. 

end faq