Οικισμοί, διαδρομές και αξιοθέατα

Οικισμοί και διαδρομές Κοζάνης

Ταξιδεύοντας νότια και διασχίζοντας την ιστορία  : Κοζάνη – Κρόκος – Άνω Κώμη – Καισαρειά – Αιανή – Αγία Παρασκευή – Λευκοπηγή

Αφήνοντας την Κοζάνη και 5 χλμ. νότια συναντάμε τον Κρόκο, χωριό όπου καλλιεργείται το ομώνυμο φυτό (saffron) από το 17ο αιώνα. Ο ποιοτικότατος ελληνικός κρόκος (κίτρινος και κόκκινος), χρησιμοποιείται στη φαρμακευτική, στην κοσμετολογία, στην αρωματοποιΐα, στην ποτοποιία και στη μαγειρική

Στην τοποθεσία “Βρύσες”, δίπλα σε σκιερά πλατάνια και πηγές βρίσκεται ο ναός της Αγίας Παρασκευής (1848) και η έδρα του Συνεταιρισμού Κροκοπαραγωγών Κοζάνης όπου πρόθυμα θα μας ενημερώσουν σχετικά με την παραγωγή του προϊόντος, και θα μας προμηθεύσουν το “χρυσάφι” της κοζανίτικης γης μαζί με συνταγές για τη χρήση του.

Η Άνω Κώμη αποτελεί τον επόμενο σταθμό μας όπου οι  συνεχιζόμενες αρχαιολογικές ανασκαφές  φέρνουν στο φως ενδιαφέροντα ευρήματα. Πρόκειται για πήλινα αγγεία – κτερίσματα μυκηναϊκού νεκροταφείου, χρυσά κοσμήματα σπάνιας τέχνης, μαρμάρινα αγαλμάτια, επιγραφές και αφιερώματα στο Διόνυσο, στην Ήρα και στο Δία Ύψιστο, τα οποία εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής.

Ποιο κάτω συναντάμε την Καισαρειά, χτισμένη σε ένα λόφο πάνω από τον Αλιάκμονα, όπου σύμφωνα με την παράδοση, στην όχθη του, που σήμερα βρίσκεται κάτω από τα νερά της τεχνητής λίμνης Πολυφύτου, δίδαξε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός κάτω από ένα δέντρο με ένα κεντρικό κορμό και επτά τεράστια αδελφωμένα πλατάνια « τα επτά πλατάνια ».
pakastr

Η Καισαρειά -πόλη του Καίσαρα- που άκμασε κατά τη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδο, έχει σημαντικό αρχαιολογικό χώρο στο Παλαιόκαστρο, στα τείχη του οποίου είχαν εντοιχιστεί βάθρα αγαλμάτων, αφιερώματα στους Ρωμαίους αυτοκράτορες του “Κοινού των Ελιμειωτών”, το οποίο ήταν το πολιτικό, διοικητικό και θρησκευτικό όργανο της Ελιμιώτιδας στα Πωμαϊκά χρόνια.

Αξιόλογος  είναι ο αναπαλαιωμένος ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (1857). Λίγο πριν από την Kαισαρειά, η διασταύρωση αριστερά οδηγεί στο Σπάρτο, ένα χωριό μεγάλης φυσικής ομορφιάς που απλώνεται στις πευκόφυτες όχθες της λίμνης Πολυφύτου στην οποία μπορούμε και να ψαρέψουμε.

Η  επόμενη στάση μας γίνεται στην Αιανή, ένα χώρο εξαιρετικής αρχαιολογικής και ιστορικής σημασίας, 20 χλμ. από την Κοζάνη. Σύμφωνα με το μύθο, η Αιανή ιδρύθηκε από το βασιλέα Αιανό, γιο του ήρωα Ελύμου ιδρυτή του βασιλείου της Ελίμειας ή Ελιμιώτιδας. Οι ανασκαφές στην περιοχή άρχισαν το 1983 και  τα σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν έρθει στο φως μέχρι σήμερα μαρτυρούν ότι η ζωή στην περιοχή άρχισε στη νεολιθική εποχή και έφτασε στο  απόγειό της στα μέσα της πρώτης χιλιετίας π.Χ.

aiani-panagiaΑπαντήσεις για την ακριβή θέση της πόλης, την οικιστική της οργάνωση, την έκταση και την ανάπτυξή της διαχρονικά  δίνουν τα πορίσματα της ανασκαφικής έρευνας, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη τόσο στην αρχαία πόλη όσο και στη βασιλική Νεκρόπολη. Η πόλη παρήκμασε από  τον 7ο μ.Χ. αιώνα,  εποχή που αρχίζει η ακμή των Σερβίων. Δείγματα τελευταίων αναλαμπών αποτελούν οι βυζαντινοί ναοί της Παναγίας και του Αγίου Δημητρίου (τέλη 11ου – αρχές 12ου αιώνα).

Σήμερα  η Αιανή προσελκύει το παγκόσμιο ενδιαφέρον καθώς έχουν ανακαλυφθεί σπουδαία δημόσια κτίρια και κατοικίες που ανήκουν σε οργανωμένη πόλη από το 500 π.Χ., οι πρωϊμότερες επιγραφές της Μακεδονίας από το 500 π.Χ.,  όπως επίσης και μια εκπληκτική  νεκρόπολη των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων με μεγαλοπρεπείς κτιστούς και λακκοειδείς τάφους, όπου θάβονταν οι βασιλείς που λατρεύονταν ως θεοί, όπως αποδεικνύουν και τα ναόσχημα κτίρια, κτερίσματα, επιγραφές και αγάλματα. Δεν υπάρχει πλέον αμφιβολία ότι η Αιανή υπήρξε πρωτεύουσα του κράτους της Ελιμιώτιδας.

Κάθε καλοκαίρι στις “Εορτές μηνός Γορπιαίου”, από 15 Αυγούστου ως 15 Σεπτεμβρίου, διοργανώνονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο εκδηλώσεις επιστημονικού (ημερίδες, εκθέσεις), αλλά και ψυχαγωγικού χαρακτήρα (ιππικοί περίπατοι κλπ), πάντα με τη συνοδεία των περίφημων αιανιώτικων ψητών και ντόπιου κρασιού.

Με αφετηρία την Αιανή, επισκεπτόμαστε το μοναστήρι του Αγίου Νικάνορα στη Ζάβορδα. Θεωρείται το σημαντικότερο μεταβυζαντινό μνημείο της Δυτικής Μακεδονίας, χτίστηκε το 1532 ή το 1534 σε ένα προφυλαγμένο, απρόσιτο σημείο πάνω από τον Αλιάκμονα και διαθέτει θαυμάσιες τοιχογραφίες.

Σημαντικότατο είναι το Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα, στο Βούρινο, κοντά στο χωριό Χρώμιο, που απέχει 12 χλμ. από την Αιανή και στεγάζει ιστορικά κειμήλια και από την επανάσταση του 1878.

Στην Αγία Παρασκευή ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο βυζαντινός ναός της Αγίας Παρασκευής και ένας θολωτός τάφος που βρέθηκε δίπλα στον ανεγειρόμενο ναό, όπως και ο παλαιός ναός του Αγίου Αθανασίου με το σπάνιας ομορφιάς παλαιοχριστιανικό ψηφιδωτό.

Επιστέφοντας στην Κοζάνη, διασχίζουμε το χωριό Λευκοπηγή. Στην κεντρική πλατεία με το κρυστάλλινο νερό της πηγής που αναβλύζει κάτω από τον τεράστιο πλάτανο του 1836, θα απολαύσουμε ένα τσίπουρο. Εδώ αξίζει να επισκεφθούμε το ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου με το επιβλητικό κωδωνοστάσιο (1916).

Καθρεφτίσματα στα νερά της λίμνης :  Κοζάνη – Σέρβια – Βελβεντό – Καταφύγι

Σε απόσταση 20 χλμ. νοτιοανατολικά της Κοζάνης, βρίσκεται η τεχνητή λίμνη του Πολυφύτου, Σε ύψος 55 μ. πάνω από την επιφάνειά της διασχίζεται από τη μεγαλύτερη γέφυρα των Βαλκανίων, μήκους 1.372 μ., πλάτους 13,5 μ. και γνωστή ως Υψηλή Γέφυρα των Σερβίων.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαδρομή γύρω από τη λίμνη, ακολουθώντας το δρόμο προς το χωριό Ίμερα, περνώντας πάνω από το φράγμα της Δ.Ε.Η. στο Πολύφυτο και συνεχίζοντας τη διαδρομή από την απέναντι όχθη, ανάμεσα στους οπωρώνες, μέχρι το Βελβεντό. Μια στάση στο φράγμα προσφέρει ένα θέαμα συγκλονιστικό και για τους ρομαντικούς και για τους τεχνοκράτες. Όσο για τους ψαράδες, ας φροντίσουν να έχουν μαζί τους αγκίστρια μεγάλης αντοχής και φωτογραφική μηχανή. Υπάρχουν μερικά πολύ μεγάλα ψάρια στη λίμνη!

Για τους λάτρεις των σπορ νερού, ο Ναυτικός Όμιλος Κοζάνης θα πρέπει να είναι το πρώτο σημείο επαφής τους, στο τηλέφωνο 24640 - 21776. Οι εγκαταστάσεις του Ομίλου βρίσκονται στη διασταύρωση της εθνικής οδού Κοζάνης – Λάρισας με τον περιφερειακό δρόμο της λίμνης που οδηγεί στο χωριό Ίμερα.

nerdΤο μικρό χωριό Νεράιδα αντικατέστησε το παλιό ομώνυμο χωριό που σήμερα βρίσκεται κάτω από τη στάθμη του νερού. Σκαρφαλωμένο ψηλά σε βραχώδη λόφο πάνω από τη γέφυρα, προσφέρει μια θαυμάσια θέα του χρόνου που σταματάει για να καθρεφτιστεί στη λίμνη, όλες τις εποχές και όλες τις ώρες. Πρόσφατα δημιουργήθηκε με χρηματοδότηση του προγράμματος LEADER περιπατητικός πεζόδρομος όπου μπορεί κανείς περπατώντας να απολαύσει τη θέα. Στο χωριό λειτουργεί και mini golf η ίδρυση του οποίου επίσης χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα LEADER.

Σε απόσταση 4 χλμ. από τη λίμνη (26 χλμ. από την Κοζάνη) βρίσκονται τα Σέρβια, χτισμένα αμφιθεατρικά στους πρόποδες των Πιερίων με φόντο ένα υποβλητικό φυσικό σκηνικό.

Στην παραλίμνια περιοχή ως το Βελβεντό έχουν βρεθεί δεκάδες αρχαιολογικές θέσεις, κυρίως προϊστορικές.Στα βυζαντινά χρόνια τα Σέρβια, λόγω της θέσης τους, είχαν το ρόλο ενός παρατηρητηρίου που φύλαγε τη στενή διάβαση από τη Μακεδονία προς τη Θεσσαλία. Η πρώτη ονομασία των Σερβίων, επί Μακεδόνων, ήταν πιθανόν “Φυλακαί”. Ακολούθησε η ρωμαϊκή ονομασία Servia (φυλακτήρια, παρατηρητήρια) που προήλθε από το λατινικό ρήμα servo (φυλάσσω, παρατηρώ).

sevia1To κάστρο των Σερβίων βρίσκεται μεταξύ των Πιερίων και των Καμβουνίων, ανάμεσα σε δυο άγρια και εντυπωσιακά φαράγγια γεμάτα με ανθρωπόμορφους και ζωόμορφους βράχους, που σε μερικά σημεία έχουν απόσταση μόλις 5-6 μέτρα. Από το κάστρο σώζονται τμήμα της ακρόπολης, διάσπαρτα τείχη, βυζαντινές εκκλησίες, κρήνες, τμήματα συστημάτων ύδρευσης και βάσεις κατοικιών.

Το κάστρο αλώθηκε από τους Τούρκους με προδοσία, μετά από μακρόχρονη πολιορκία, το 1393, και τα Σέρβια έμειναν υπό την τουρκική κατοχή μέχρι τη 10η Οκτωβρίου 1912, ημέρα της ένδοξης μάχης στα στενά “Πόρτες”, μεταξύ του ελληνικού και του τουρκικού στρατού. Η νίκη  των Ελλήνων στη μάχη αυτή είχε ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση της περιοχής και σηματοδότησε την απελευθέρωση και της υπόλοιπης Μακεδονίας. Τα Σέρβια όμως πλήρωσαν την ελευθερία τους με τη σφαγή 117 εθνομαρτύρων από τους Τούρκους που εγκατέλειπαν πανικόβλητοι την πόλη. Το 1943 τα Σέρβια καταστράφηκαν ολοσχερώς από τα ιταλικά στρατεύματα κατοχής με πυρπόληση και ανοικοδομήθηκαν μεταπολεμικά.

Το Βελβεντό, στους πρόποδες των Πιερίων, έχει μακρόχρονη ιστορία και βυζαντινή παράδοση. Τα ίχνη αρχαίων τειχισμένων οικισμών στο Παλαιόκαστρο, στο Παλαιογράτσανο και η προϊστορική τούμπα της Βασιλάρα Ράχης χάνονται μέσα στην πλούσια βλάστηση. Ευρήματα από τους χώρους αυτούς υπάρχουν στη μικρή Αρχαιολογική Συλλογή κοντά στην κεντρική πλατεία. Στο Βελβεντό θα δείτε βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς ναούς όπως το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας, τους ναούς του Αγίου Μηνά και του Αγίου Νικολάου και σπίτια της παλιάς μακεδονικής αρχιτεκτονικής από πέτρα και ξύλο. Στο Βελβεντό λειτούργησε από το 1773 μέχρι το 1912 η περίφημη Ελληνική Σχολή.

Στις δασωμένες πλαγιές των Πιερίων, αξίζει να επισκεφθείτε τα γραφικά χωριά Παλαιογράτσανο, Αγία Κυριακή και Καταφύγι. Στους ξενώνες τους μπορούν να φιλοξενηθούν μέχρι 150 άτομα. Στο Καταφύγι υπάρχει δυνατότητα για έφιππη περιήγηση στα “λημέρια” του Ζορμπά, ο οποίος γεννήθηκε και μεγάλωσε στο όμορφο αυτό χωριό. Στα εξωκλήσια του Αγίου Αθανασίου, στις 18 Ιανουαρίου και του Αγίου Ευθυμίου, στις 20 Ιανουαρίου, αναβιώνει το πατροπαράδοτο έθιμο της “λουκανικοφαγίας”.

Τα γεφύρια του Βοΐου : Νεάπολη – Τσοτύλι – Αυγερινός – Βυθός – Πεντάλοφος – Δίλοφο – Αγία Σωτήρα – Μόρφη – Κορυφή – Χρυσαυγή – Κριμίνι – Ροδοχώρι

Το δυτικό τμήμα του Νομού Κοζάνης αποτελείται από την επαρχία του Βοΐου. Για όσους το γνώρισαν, το Βόιο είναι ένας τόπος μαγικός, κρυμμένος έντεχνα στους πρόποδες της Πίνδου, σμιλεμένος από πέτρα για να αντέχει στο πέρασμα του χρόνου και τους σκληρούς χειμώνες. Σπαρμένος με μικρά χωριά κρυμμένα μέσα σε πυκνά πευκοδάση, γεμάτος καρυδιές, καστανιές, ποτάμια και πέτρα, δεν μπορεί παρά να μαγέψει τον επισκέπτη…..

Μετά από στάσεις στη Νεάπολη, από όπου μπορείτε να προμηθευτείτε υφαντά και κεντήματα από το Συνεταιρισμό Γυναικών και στο Τσοτύλι, όπου αξίζει να επισκεφθείτε την αρχαία πόλη στην Απιδέα, το ιστορικό Γυμνάσιο και το επιβλητικό Επισκοπείο, τα χωριά του Βοΐου σας περιμένουν να τα ανακαλύψετε. Ψάξτε προσεκτικά! Ταιριάζουν τόσο μέσα στο τοπίο που μπορεί και να τα προσπεράσετε.

Σε αυτήν ακριβώς την ικανότητά τους να αφήσουν τα ίχνη τους παντού, τόσο διακριτικά και ταιριαστά με το περιβάλλον, οφείλουν οι “μαστροκαλφάδες” τη διεθνή φήμη που απέκτησαν για την αρχιτεκτονική τους παράδοση. Ικανοί μάστορες της πέτρας που στόλιζαν το τοπίο με τα δημιουργήματά τους, εκκλησιές, μοναστήρια, σχολειά, σπίτια, πέτρινα τοξωτά γεφύρια του Πραμόριτσα και των παραποτάμων του.

Ο καλύτερος τρόπος για να “νιώσει” κανείς το Βόιο είναι να ξυπνήσει το πνεύμα της περιπέτειας μέσα του και με βοηθό το χάρτη να “περιηγηθεί”. Οι επαρχιακοί δρόμοι που συνδέουν τα χωριά μεταξύ τους ξετυλίγονται μέσα σε δάση, περνούν στην κυριολεξία μέσα από ποτάμια και ρέματα και επιφυλάσσουν ευχάριστες εκπλήξεις σε κάθε στροφή. Όσο πιο απομακρυσμένο είναι ένα χωριό, τόσο πιο ανέγγιχτο μένει από τη μανία του σύγχρονου ανθρώπου να επιβληθεί στο περιβάλλον του. Η διαδρομή από το Τσοτύλι προς τον Αυγερινό και τα Καστανοχώρια διασχίζει το όρος Όντρια με απέραντα δάση που είναι γεμάτα δροσερές πηγές και παλιούς θρύλους για μαρμαρωμένες κοπέλες. Ο Αυγερινός, που βρίσκεται σε υψόμετρο 1.050 μ., εκτός από το ιδανικό κλίμα και τις φυσικές ομορφιές έχει την τέχνη των παλιών μαστόρων του χωριού αποτυπωμένη στα διώροφα πέτρινα σπίτια και στην κεντρική πλατεία.

pentalofosΑπό τον Αυγερινό, ακολουθώντας ένα δασικό δρόμο καλής βατότητας, φθάνετε στο ιστορικό μοναστήρι της Αγίας Τριάδας, του οποίου η ανοικοδόμηση άρχισε το 1779 και ολοκληρώθηκε το 1797. Πρωτομάστορας ήταν ο πενταλοφίτης Γεώργιος Κούστας, τα λιθοανάγλυφα είναι του Μίλιου Ζουπανιώτη και το καθολικό ιστόρισε ο χιοναδίτης ζωγράφος Μιχαήλ στα 1802. Από το μοναστήρι, ο χωματόδρομος που φιδοσέρνεται ανάμεσα σε τεράστιες οξυές σας οδηγεί στο Βυθό και στον Πεντάλοφο, το παλιό Ζουπάνι, το μεγαλύτερο από τα χωριά του Βοΐου.

Αρίφνητους θησαυρούς της ιστορίας και σπάνιους θρύλους κρύβει στους κόρφους του για τα Παλαιοχώρια και τα Παλαιομονάστηρα, που χάθηκαν από τη μανία των Τουρκαλβανών. Οι κάτοικοι των γύρω περιοχών, κυνηγημένοι από τους Τούρκους, βρήκαν καταφύγιο στο Ζουπάνι και ρίζωσαν. Έκτισαν σπίτια διώροφα, έστρωσαν καλντερίμια, στόλισαν το χωριό με εκκλησιές περίτεχνες. Και δεν σταμάτησαν εκεί. Έζευξαν τον Πραμόριτσα και τους παραποτάμους του με γεφύρια μονότοξα και πολύτοξα. Ξενιτεύτηκαν μαζί με άλλους Βοϊώτες και έφθασαν μέχρι την Περσία και τη Νότια Αφρική, αφήνοντας παντού ίχνη της απαράμιλλης τέχνης τους.

Ιδιαίτερο ιστορικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η τρίκλιτη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στον Πεντάλοφο. Κτίστηκε στα μέσα του 18ου αιώνα και αγιογραφήθηκε στα 1774 από το χιοναδίτη ζωγράφο Μιχαήλ. Προσεκτικά κρυμμένο ανάμεσα σε λόφους πυκνά δασωμένους και σε υψόμετρο 950 μ. βρίσκεται το Δίλοφο. Με περίτεχνα σπίτια, φιδωτά καλντερίμια και φιλόξενους κατοίκους, διατηρεί μέχρι σήμερα το παραδοσιακό του χρώμα. Φημισμένο μαστοροχώρι από τα παλιά χρόνια, ανέδειξε εξαιρετικούς τεχνίτες, πολλοί από τους οποίους έγιναν ξακουστοί αρχιτέκτονες.

Επιστρέφοντας προς το Τσοτύλι μπορείτε να επισκεφθείτε τους παραδοσιακούς οικισμούς της Μόρφης και της Αγίας Σωτήρας. Από τη Μόρφη μπορεί κανείς να επισκεφθεί το δίτοξο γεφύρι της Τσιούκας (1720 – 1730) και το τρίτοξο γεφύρι της Τριάδας (περίπου 1810).

Η πανοραμική θέα του Βοΐου από το χωριό Κορυφή, στα 930 μ., και η διαδρομή προς τη Χρυσαυγή επιφυλάσσουν ευχάριστες εκπλήξεις. Πρώτα οι κατάφυτοι λόφοι και τα βουνά με τα μαστοροχώρια γαντζωμένα στις απότομες πλαγιές, ενώ στο βάθος ξεπροβάλλει η Πίνδος, με τις ατέλειωτες βουνοκορφές. Στη θέση “Γιοφύρια” βρίσκεται ένα μονότοξο γεφύρι, κτισμένο το 1795. Φύλακάς του στέκεται το πέτρινο εικονοστάσι του Αγίου Νικολάου με το λιθοανάγλυφο λιοντάρι, έργο του μεγάλου κάλφα Γεωργίου Λάζου ή Βράγγα, όπως ήταν γνωστός.

Η τελευταία παράκαμψη στο δρόμο της επιστροφής προς το Τσοτύλι γίνεται για μία επίσκεψη στα χωριά Κριμίνι και Ροδοχώρι. Χωρίς αμφιβολία χωριά του Βοΐου, αλλά με κάποιο διαφορετικό “τόνο”. Πυκνή βλάστηση, αρχοντόσπιτα με λουλουδιασμένες αυλές, καλντερίμια, πετρογέφυρα. Και το θαυμάσιο γεφύρι του Τσούκαρη που ζεύει τον Πραμόριτσα κοντά στο Ροδοχώρι.

Απόδραση στα βουνά του βορρά : Κοζάνη – Πτολεμαΐδα – Πύργοι – Εμπόριο – Βλάστη

Στη σημερινή σύγχρονη βιομηχανική πόλη, χτισμένη στο κέντρο της πεδιάδας της Εορδαίας, κανείς δεν αναγνωρίζει τα παλιά “Καϊλάρια” της Τουρκοκρατίας. Λόγω των πλούσιων κοιτασμάτων λιγνίτη, η Πτολεμαΐδα ανέπτυξε την οικονομία της και μεταβλήθηκε σε αστικό κέντρο, το δεύτερο σε μέγεθος μετά την πόλη της Κοζάνης

Στην περιοχή της λειτουργούν εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος της Δ.Ε.Η. Η Πτολεμαΐδα διαθέτει ξενοδοχεία, εστιατόρια και μία εντυπωσιακή αγορά  κοντά στο παλιό Άσος στο κέντρο της πόλης. Η Πτολεμαΐδα είναι από τις λίγες περιοχές της Ελλάδας με τεράστιο πολιτισμικό μωσαϊκό, εξαιτίας της συγκέντρωσης ανθρώπων από διαφορετικές περιοχές. Στην πόλη, εκτός από τους γηγενείς, κατοικούν πολλοί πρόσφυγες από περιοχές της Θράκης, του Πόντου και της Μικράς Ασίας, οι οποίοι διατήρησαν τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμά τους, τα τραγούδια τους και τους χορούς τους. Υπάρχουν πολλοί σύλλογοι, που έχουν αναπτύξει πολύπλευρη και πολύμορφη δράση, πολιτιστική, κοινωνική και ανθρωπιστική. Τον Ιούνιο γίνονται οι τριήμερες εκδηλώσεις του “Κλήδονα” με μουσική, χορό, φαγητό και κρασί. Τον Αύγουστο οργανώνεται το τοπικό φεστιβάλ με μουσικές εκδηλώσεις και χορευτικές παραστάσεις από γνωστά ελληνικά και ξένα συγκροτήματα. Το Σεπτέμβριο η Πτολεμαΐδα φιλοξενεί μία εμπορική έκθεση που διαρκεί μια εβδομάδα και συμμετέχουν εκθέτες από τη Μακεδονία, τη Θεσσαλία και την Ήπειρο. Το καλοκαίρι διοργανώνονται πολλές εκδηλώσεις και στα διάφορα χωριά της περιοχής, όπως χορευτικές παραστάσεις, εκθέσεις φωτογραφίας και βιβλίων, συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις. Από το 1989 λειτουργεί η Δημοτική Βιβλιοθήκη στην οποία περιλαμβάνεται σημαντική συλλογή σπάνιων βιβλίων του 19ου αιώνα, ενώ διοργανώνονται πολλές εκδηλώσεις προώθησης του βιβλίου. Για να ενημερωθείτε, μπορείτε να επικοινωνήσετε με τους κατά τόπους δήμους και τους πολιτιστικούς και λαογραφικούς συλλόγους.

Το Ανθρωπολογικό-Λαογραφικό Μουσείο έχει ενδιαφέροντα παλαιοντολογικά και λαογραφικά εκθέματα μεγάλης ιστορικής και επιστημονικής σημασίας. Οι ηλικίες των απολιθωμάτων χρονολογούνται από 1 ως 3 εκατομμύρια χρόνια και των πετρωμάτων από 70 ως 80 εκατομμύρια χρόνια. Από τα σημαντικότερα εκθέματα του μουσείου είναι τμήματα από σκελετό προϊστορικού ελέφαντα, που ανακαλύφτηκε τον Οκτώβριο του 1997 στο δρόμο Περδίκκα-Πενταβρύσσου και χρονολογείται σε 3 εκατομμύρια χρόνια περίπου. Στο Μουσείο περιλαμβάνονται επίσης πολύ ενδιαφέροντα λαογραφικά εκθέματα, παραδοσιακές στολές, οικιακά σκεύη, γεωργικά εργαλεία, όπλα, κειμήλια, νομίσματα, έγγραφα και βιβλία των αρχών του αιώνα, μοναδική πηγή πληροφόρησης για το πολιτισμικό μωσαϊκό της πόλης. Σε πρόσφατο τμήμα του Μουσείου στεγάστηκε πινακοθήκη με πλούσια συλλογή 250 έργων σύγχρονων ελλήνων ζωγράφων, από τη γενιά του 1930 μέχρι σήμερα, έργα που συνθέτουν τα συναισθήματα με τα χρώματα, τις εκπλήξεις με τα ταξίδια στη μαγεία της ζωγραφικής, το όνειρο με την πραγματικότητα Η Δ.Ε.Η. προσφέρει τη δυνατότητα ενημερωτικών ξεναγήσεων στο εκθεσιακό της κέντρο, στο Λιγνιτικό Κέντρο Πτολεμαΐδας – Αμύνταιου (ΛΚΠ-Α). Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με το τμήμα δημοσίων σχέσεων της ΔΕΗ στα τηλέφωνα: (24530) 52469, 52209.

Δείτε το πέτρινο υδραγωγείο στην έξοδο της Πτολεμαΐδας. Χτίστηκε περίπου το 1930 για να εξασφαλίσει νερό στους νέους κατοίκους της πόλης και είναι το μοναδικό εποικιστικό υδραγωγείο στην Ελλάδα που διατηρείται μέχρι σήμερα, ένα πραγματικό έργο τέχνης που παρόμοιο δεν έγινε σε άλλη ελληνική πόλη.

Επισκεφθείτε το μακεδονικό κτιστό καμαρωτό τάφο έξω από το χωριό Σπηλιά, 25 χλμ. ανατολικά της Πτολεμαΐδας. Χρονολογείται το 2ο αιώνα π.Χ., αποτελεί σημαντικό μνημείο ταφικής αρχιτεκτονικής και συγκαταλέγεται στους πιο ενδιαφέροντες του είδους.

Επισκεφθείτε το ναό του Αγίου Νικολάου στον Kόμανο που χτίστηκε το 1858 και διατηρεί σε άριστη μορφή το εσωτερικό του, που είναι κατάγραφο, ακόμη και στα κιονόκρανα, με ωραιότατες τοιχογραφίες του τελευταίου τετάρτου του 19ου αιώνα. Οι Πύργοι είναι η παλαιά Κατράνιτσα. Σήμερα πρόκειται για τρεις χωριστούς οικισμούς σε μήκος 2 χλμ. Ο Ασπροπόταμος διασχίζει την κοιλάδα τους δημιουργώντας πολύ όμορφες φυσικές εικόνες. Η περιοχή είναι κατοικημένη από τα προϊστορικά χρόνια, ενώ στα ιστορικά χρόνια ανήκει στο διαμέρισμα της Εορδαίας ως ένας ακμαίος οικισμός-πόλη. Υπάρχουν ίχνη ισχυρής ακρόπολης και φρουρίου που ονομαζόταν και “Κάστρο της Αννίτσας”. Από την παραφθορά της ονομασίας προέκυψε το όνομα Κατράνιτσα.Στα βυζαντινά χρόνια η περιοχή υπέφερε από βουλγαρικές επιδρομές. Στην τουρκοκρατία η Κατράνιτσα ήταν μια εύπορη και πολυπληθής κωμόπολη που οι Τούρκοι την αποκαλούσαν “Κιουτσούκ Σταμπούλ” (Μικρή Κωνσταντινούπολη) για τα πλούτη της. Είχε ονομαστά εκπαιδευτήρια, σπουδαίους ναούς και ανεπτυγμένο εμπόριο. Καταστράφηκε τελικά από επιδρομές των Τούρκων Κονιάρων. Στα νεώτερα χρόνια, στις 24 Απριλίου 1944 σκοτώθηκαν ή κάηκαν ζωντανοί στα σπίτια τους, από τα χιτλερικά στρατεύματα, 318 κάτοικοι.

Στους Πύργους σώζονται οι βασιλικού ρυθμού ναοί του Αγίου Δημητρίου (1726 μ.Χ.) και της Αγίας Παρασκευής (1700 μ.Χ.). Στον Άγιο Δημήτριο, ο οποίος κατά την παράδοση επί τουρκοκρατίας λειτούργησε ως το “κρυφό σχολειό” της Κατράνιτσας, σώζονται πάνω από 200 αγιογραφίες, ξυλόγλυπτο τέμπλο, αξιόλογος άμβωνας με τοιχογραφίες και σκαλιστός δεσποτικός θρόνος. Στην Αγία Παρασκευή σώζονται κάποια τμήματα των τοιχογραφιών και το ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Επισκεφθείτε το μακεδονικό κτιστό καμαρωτό τάφο του τέλους του 4ου αιώνα π.Χ., στα δεξιά του δρόμου προς Έδεσσα. Οι μεγάλοι αυτοί καμαρωτοί τάφοι, “μακεδονικοί” όπως ονομάζονται, ανήκουν σε επιφανείς οικογένειες στρατηγών και εταίρων και κτίζονταν εκτός πόλεων και πλάι σε δρόμους.

DSC 0233sΣτους Πύργους βρίσκονται επίσης δύο μονότοξα πέτρινα γεφύρια, του Κάστρου και του Σάρδημου. Στους πρόποδες του Ασκίου, από την πλευρά της Εορδαίας, περνάτε από το Εμπόριο. Διαθέστε χρόνο για μια βόλτα στο Καστανόδασος. Αιωνόβια δένδρα με τεράστιους κορμούς, κοίλους στο εσωτερικό τους, γίνονται κρυψώνες για τις χελώνες που μάλλον δείχνουν να “ευδοκιμούν” στην περιοχή. Στο Εμπόριο διοργανώνεται κάθε χρόνο, το μήνα Ιούνιο, η Γιορτή του Κερασιού. Πληροφορίες για την ακριβή ημερομηνία της διοργάνωσης από τον Δήμο Μουρικίου, τηλ.: (24630) 61232. Η διαδρομή από το Εμπόριο μέχρι τη Βλάστη, μέσα από πυκνά δάση φυλλοβόλων στην ανάβαση και αειθαλών στην κατάβαση, προσφέρει την ευκαιρία στους πιο τολμηρούς να ψάξουν για τα πατήματα από τις αρκούδες που ζουν ακόμα στην περιοχή. Σχεδόν στην κορυφογραμμή του όρους Ασκίου υπάρχει το “καταφύγιο των “Βλαστιωτών”, ένας πρόσφατα ανακαινισμένος σύγχρονος ξενώνας που λειτουργεί όλο το χρόνο και προσφέρει συναρπαστική θέα.

vlaΗ Βλάστη είναι ένα γραφικό χωριό μέσα σε αλπικό τοπίο, που οι κάτοικοί του ασχολούνται ακόμα με την κτηνοτροφία. Όπως συμβαίνει συνήθως με αυτά τα χωριά, το χειμώνα οι περισσότεροι κάτοικοι τον περνούν στις πόλεις. Όταν όμως έρχεται το καλοκαίρι, το χωριό γεμίζει ζωή και αναβιώνουν οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα. Αναζητήστε τα τοπικά τυροκομεία και μην παραλείψετε να δοκιμάσετε και το ντόπιο μανούρι.

 Αρχοντικά και ιστορία : Κοζάνη – όρος Βούρινος – Σιάτιστα – Εράτυρα – Σισάνι

Η Σιάτιστα, 28 χλμ. από την Κοζάνη, σε υψόμετρο 900 μ., έχει διατηρήσει στοιχεία από τη γοητεία της εποχής της ακμής της, το 18ο καιsiatist 19ο αιώνα. Στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Δυτική Μακεδονία και έκαναν την εμφάνισή τους στις παραδοσιακές κοινότητες, πολλοί κάτοικοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και ανέβηκαν στο όρος Σινιάτσικο ή Άσκιο. Αρχικά, οικογένειες από χωριά που βρίσκονταν στα νότια και στα ανατολικά της σημερινής της θέσης, έχτισαν τη Γεράνεια. Αργότερα, χωρικοί από χωριά που βρίσκονταν στα βόρεια και στα δυτικά, έχτισαν τη Χώρα. Ακόμα και σήμερα  η Σιάτιστα χωρίζεται στη Χώρα και στη Γεράνεια. Κατά το 16ο και 17ο αιώνα η πόλη είχε αναπτύξει την αμπελουργία, την επεξεργασία δέρματος, τη γουνοποιία και την υφαντουργία. Έμποροι με τα προϊόντα του τόπου έφταναν μέχρι τη Βενετία και τις αγορές της κεντρικής Ευρώπης. Το 18ο αιώνα, οι γούνες, τα κρασιά και το περίφημο ρακί της Σιάτιστας είχαν μεγάλη ζήτηση στη Βιέννη, τη Μόσχα και τη Βουδαπέστη. Υπήρχαν την εποχή εκείνη γύρω στις 200 εύπορες οικογένειες εμπόρων στη Σιάτιστα, αποτελώντας μια εύρωστη κοινότητα που επηρεαζόταν από τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής.

Σήμερα ο πληθυσμός της φτάνει τους 6000 κατοίκους, οι περισσότεροι από τους οποίους ασχολούνται με τη μεταποίηση και την εμπορία της γούνας. Εκτός από τα νοστιμότατα ψητά από ντόπιο “ζυγούρι”, στη Σιάτιστα μπορείτε να δοκιμάσετε και τα “σαλιάρια”, γλυκά πασπαλισμένα με ζάχαρη και γεμισμένα με καρύδια και μπαχαρικά. Οι επισκέψεις στα παλιά αρχοντικά, με αρχιτεκτονικά στοιχεία και κειμήλια από το 18ο και 19ο αιώνα, με τις υπέροχες τοιχογραφίες, τα θαυμάσια ξυλόγλυπτα και τα εντυπωσιακά τζάκια, θα σας ταξιδέψουν σε εποχές αίγλης. Άλλη μια αναφορά στο παρελθόν είναι οι πολυάριθμοι μεταβυζαντινοί ναοί της πόλης, με υπέροχες αγιογραφίες και εντυπωσιακά κωδωνοστάσια οδηγούν σε εποχές αίγλης.

Η επίσκεψη στο όρος Βούρινο προσφέρει μια σπάνια μορφωτική εμπειρία και μια εξαιρετική ευκαιρία μελέτης του περιβάλλοντος σε συνδυασμό με την επίσκεψη σε ενδιαφέροντες αρχαιολογικούς χώρους. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα διανυκτέρευσης στο καταφύγιο του ορειβατικού συλλόγου Σιάτιστας που βρίσκεται δίπλα στο εξωκλήσι του Αγίου Παντελεήμονα.

Μετά τη Σιάτιστα συναντάμε την Εράτυρα, γνωστή για τους πολλούς μεταβυζαντινούς ναούς της και τα αρχοντικά της που είναι χτισμένα σύμφωνα με τη λαϊκή παραδοσιακή αρχιτεκτονική της περιοχής. Ήταν κεφαλοχώρι από το 16ο αιώνα και διατηρεί ζωντανή την πλούσια πολιτιστική της παράδοση. Πόλο έλξης των επισκεπτών αποτελούν τα κοσμικά κτίρια και οι 23 ναοί που σώζονται από το 18ο αιώνα, ιδιαίτερα ο ναός του Αγίου Γεωργίου (1844), με το μοναδικό κοίλο ξυλόγλυπτο τέμπλο στο ιερό του και τις παλιές αγιογραφίες.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι περιπατητικές διαδρομές προς τον Άγιο Μάρκο (κορυφή Σινιάτσικου στα 2.111 μ.) και στο σπήλαιο του Αϊ-Λια, με τους υπέροχους σταλακτίτες και σταλαγμίτες.

articleΟι αρχαίοι τειχισμένοι οικισμοί στους λόφους γύρω από την Εράτυρα, τον Πελεκάνο, το Δρυόβουνο και τον Αλιάκμονα, όπως η Μαγούλα, το Ριζό και τα μεγαλειώδη κτίσματα στα όρια της Ελιμιώτιδας με την Ορεστίδα, αποτελούν μυστική πρόκληση εξερεύνησης για τον σύγχρονο “μουδιασμένο” άνθρωπο, που όταν αποφασίσει να δοκιμάσει τη φυσική του αντοχή θα ανακαλύψει αναρριχώμενος κατοικίες προγόνων και θεών!

Συνεχίζοντας από την Εράτυρα φτάνετε στο Σισάνι, γνωστό για τα εξαιρετικής ποιότητας φασόλια που παράγονται εκεί. Για τους φίλους όμως της βυζαντινής ιστορίας, το Σισάνι επιφυλάσσει εκπλήξεις που πάνε πίσω στον 11ο αιώνα, στην εποχή που ήταν η έδρα της επισκοπής Σισανίου, με δικαιοδοσία στη σημερινή επαρχία Βοΐου. Τα ανασκαφικά ευρήματα πιστοποιούν την ύπαρξη σημαντικού θρησκευτικού κέντρου, με τον πολυτελή σταυρόσχημο ναό με τρούλο, μεγέθους 36,5 x 23 μέτρα, που εντάσσεται στη σειρά των μεγάλων επισκοπικών ναών που κτίστηκαν στο χώρο της Μακεδονίας τον 11ο αιώνα. Δίπλα ακριβώς στα ερείπια του βυζαντινού ναού, βρίσκεται η μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου που κτίστηκε το 1662, οπότε και αγιογραφήθηκε ο ναός με πρωτότυπες τοιχογραφίες, από άγνωστο αγιογράφο. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζουν οι τέσσερις μαρμάρινες κολόνες που στηρίζουν την Αγία Τράπεζα του ναού και είναι όλες διαφορετικές μεταξύ τους.

Στο Σισάνι λειτουργούν ακόμα “νεροτριβές” για την επεξεργασία μάλλινων υφαντών, χρησιμοποιώντας τη δύναμη της πτώσης του νερού που προέρχεται από το Μύριχο, έναν από τους παραποτάμους του Αλιάκμονα.

end faq