Καστοριά

Ναοί Μοναστήρια Καστοριάς

Ναοί

Panagia KoumpelidikiΟι ογδόντα περίπου ναοί χρονολογούνται από τον 9ο μέχρι τον 14ο αιώνα. Βρίσκονται εντός και εκτός του τείχους και αποτελούν αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης. Είναι χτισμένοι στον τύπο της τρίκλιτης καμαροσκέπαστης βασιλικής, του ξυλόστεγου μονόχωρου δρομικού ναού και σπανιότερα του τρίκογχου ναού με τρούλο. Χαρακτηριστική είναι η πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία τους, δηλαδή οι τοίχοι φτιάχνονται με πέτρες που περιβάλλονται από πλίνθους, καθώς και από πλίνθινα διακοσμητικά στοιχεία, συνήθως ήλιους, κύκλους, μονογράμματα.

Ο πιο γνωστός από τους καστοριανούς ναούς είναι η Παναγία Κουμπελίδικη, ο οποίος χτίστηκε τις πρώτες δεκαετίες του 11ου αιώνα. Πήρε το όνομά του από τον χαρακτηριστικό του τρούλο, ο οποίος λέγεται κουμπές στα τούρκικα. Εξαιρετικές τοιχογραφίες του 13ου αιώνα κοσμούν το ναό, μεταξύ των οποίων η σπάνια ανθρωπόμορφη απεικόνιση της Αγίας Τριάδας.

Ταξιάρχης ΜητροπόλεωςΣτην περιοχή της Μητρόπολης βρίσκεται ο Ταξιάρχης Μητροπόλεως, μια τρίκλιτη καμαροσκεπής βασιλική, με τοιχογραφίες που χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα. Στο νότιο κλίτος ο ναός φιλοξενεί τα οστά του Παύλου και της Ναταλίας Μελά.

Ο Άγιος Στέφανος χτίστηκε στο τέλος του 9ου αιώνα, είναι ο μοναδικός ναός που έχει γυναικωνίτη και οι πανέμορφες τοιχογραφίες του χρονολογούνται από τον 9ο αιώνα. Στο βήμα σώζεται επισκοπικός θρόνος, ενώ η τοιχοποιία κοσμείται εξωτερικά με κεραμοπλαστικά κοσμήματα και πλακίδια.

Οι Άγιοι Ανάργυροι είναι μια επιβλητική τρίκλιτη βασιλική του 10ου αιώνα. Οι θαυμάσιες τοιχογραφίες του 12ου αιώνα, παραγγελία της γνωστής οικογένειας των Λημνιωτών, είναι έργο που ξεχωρίζει για την εκφραστική δύναμη και την κομψότητά του.

naoi1 smallΟ ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στον εγκαταλελειμμένο οικισμό του Ζευγοστασίου, είναι ένα σημαντικό βυζαντινό μνημείο, του 11ου αιώνα, με θαυμάσιες τοιχογραφίες. Στον εξωτερικό τοίχο του ναού υπάρχει αγιογραφία της Παναγίας με το Θείο Βρέφος.

Έργο του ίδιου ζωγραφικού εργαστηρίου είναι και η διακόσμηση του Αγίου Νικολάου του Κασνιτζή, μονόχωρου ναού που βρίσκεται στην πλατεία Ομονοίας και χρονολογείται στα τέλη του 12ου αιώνα.

Ο Άγιος Γεώργιος στο χωριό Ομορφοκκλησιά είναι ένας από τους ομορφότερους ναούς της Μακεδονίας. Χτίστηκε τον 13ο αιώνα και ήταν καθολικό μονής. Είναι σταυροειδής με νάρθηκα και πλούσια κεραμοπλαστική διακόσμηση στους εξωτερικούς τοίχους. Ανάμεσα σε άλλες θαυμάσιες αγιογραφίες υπάρχουν και εξαιρετικά έργα των μοναχών Βαρλαάμ και Ιωασάφ. Το μεγαλόπρεπο ολόσωμο ξύλινο ανάγλυφο του Αγίου Γεωργίου είναι ένα μοναδικό έργο της βυζαντινής τέχνης. Μοιάζει με άγαλμα και έχει ύψος 2,96 μέτρα.

 

Μοναστήρια

Ιερά κτίσματα πίστης και τέχνης. Πραγματικοί θυσαυροί που θυμίζουν το λαμπρό παρελθόν της περιοχής. Βυζαντινές και μεταβυζαντινές μονές, με τις τοιχογραφίες τους και τις εικόνες Αγίων του 12ου και 13ου αιώνα, εναρμονίζονται απόλυτα με το ανεπανάληπτο φυσικό περιβάλλον της Περιφερειακής Ενότητας και σε κάνουν να πιστεψεις στα θαύματα. Ιερό δέος και απέραντος θαυμασμός κατακλύζουν τον επισκέπτη, ταξιδεύοντάς τον σε άλλες διαστάσεις τόπου και χρόνου.

Μονή Αγίων Αναργύρων

Μονή Αγίων ΑναργύρωνΘεμελιώθηκε επί δυναστείας Κομνηνών (1080). Βρίσκεται κοντά στο χωριό Μελισσότοπος και είναι η αρχαιότερη μονή της Π.Ε. . Το πρώτο μοναστηριακό συγκρότημα ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Παντελεήμωνα. Μετά την άλωση της Πόλης, το μοναστήρι τιμά και τη μνήμη των Αγίων Αναργύρων, Κοσμά και Δαμιανού. Το σημερινό καθολικό της μονής εγκαινιάσθηκε στις 8 Μαΐου του 1858 και εντυπωσιάζει με τις λιθανάγλυφες και μαρμαροανάγλυφες παραστάσεις. Ιδιαίτερα σημαντικό το τέμπλο στο οποίο οι παλαιότερες εικόνες χρονολογούνται από το 1763. Η προσφορά των μοναχών ήταν σημαντική και κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα. Στα τέσσερα λείψανα της μονής ορκίζονται παλικάρια από τον Μητροπολίτη Γερμανό Καρβαγγέλη. Την περίοδο της ακμής της μονής υπήρχε μεγάλη βιβλιοθήκη με αξιόλογα χειρόγραφα και βιβλία, ο μεγαλύτερος όγκος των οποίων καταστράφηκε από την μεγάλη πυρκαγιά του 1947. Από το 2001 το μοναστήρι έχει νέα βιβλιοθήκη, που είναι μια από τις μεγαλύτερες θεολογικές βιβλιοθήκες της Δυτικής Μακεδονίας. Επίσης διαθέτει εντυπωσιακό αρχείο εφημερίδων και περιοδικών. Μετόχια της Ιεράς Μονής είναι: α) Ταξιαρχών Τσούκας, β) Αγίου Νικολάου Κορομηλιάς, γ) Αγίου Γεωργίου Επταχωρίου, δ) Ταξιαρχών Αετού1

 

Μονή Παναγίας Μαυριώτισσας

Μονή Παναγίας ΜαυριώτισσαςΧτισμένη το 1082 επί Βυζαντινού Αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄ Κομνηνού, αυτός ο Βυζαντινός θησαυρός βρίσκεται σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από το κέντρο της Καστοριάς, δίπλα στη λίμνη. Το καθολικό της μονής ανήκει στην κατηγορία των μονόχωρων, ξυλόσκεπων βασιλικών. Στα ανατολικά του ναού η αψίδα είναι ημικυκλική, ενώ στα δυτικά σχηματίζεται ένας ευρύχωρος νάρθηκας. Οι τοιχογραφίες που διακρίνονται στον ανατολικό τοίχο του καθολικού της μονής τοποθετούνται στο πρώτο μισό του 12ου αιώνα και η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας στον ανατολικό και νότιο τοίχο του νάρθηκα, στο τέλος του. Οι εξωτερικές τοιχογραφίες, που απεικονίζουν Αυτοκράτορες και τους Αγίους Δημήτριο και Γεώργιο, τοποθετούνται γύρω στο 1260. Κατά τη διάρκεια των αιώνων έχουν γίνει διάφορες επισκευές στο κτίσμα με αποτέλεσμα να καταστραφεί μεγάλο μέρος της αγιογράφησης. Πρόσφατα επέστρεψε στην μονή μια σπάνια εγχάρακτη πλάκα-τυπογραφική μήτρα που αναπαριστά την Κοίμηση της Θεοτόκου. Με αυτή την πλάκα οι μοναχοί τύπωναν γκραβούρες. Κατασκευάστηκε το 1749 στη Βιέννη για λογαριασμό της μονής, με δαπάνη του Καστοριανού Μανουήλ Τσιατλαμπάση. Στο χώρο της μονής υπάρχουν κι άλλα μεταγενέστερα κτίρια, το μουσείο κι ένα παρεκκλήσι στη μνήμη του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου.

 

Μονή Γενεθλίου Θεοτόκου Κλεισούρας

moni kleisourasΤο 1314 ένας Κλεισουριώτης ιερομόναχος ο Νεόφυτος, ίδρυσε τη μονή. Το 1813 ένας άλλος Κλεισουριώτης μοναχός ο Ησαΐας Πήστας από τη μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους ξαναέδωσε ζωή στο μοναστήρι επιστρέφοντας στην ιδιαίτερη πατρίδα του μετά από όραμα της Παναγίας. Η εκκλησία είναι ρυθμού τρίκλιτης, ξυλόστεγης, τρουλαίας βασιλικής με νάρθηκα και περιβάλλεται από ένα μεγάλο ορθογώνιο φρουριακό συγκρότημα εντός του οποίου είναι χτισμένο το καθολικό. Ξεχωριστό είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο της που χρυσώθηκε το 1772 από τον Κωνσταντίνο Κτίπα από το Λινοτόπι. Στη μονή υπάρχει και μια θήκη για λείψανα που δημιουργήθηκε λίγα χρόνια αργότερα επίσης από Λινοτοπίτες. Στα χρόνια του Μακεδονικού αγώνα περιθάλπει και φιλοξενεί Μακεδονομάχους. Στους χώρους της ο Παύλος Μελάς συγκροτεί πυρήνες του αγώνα. Στα μετέπειτα χρόνια δεν υπάρχει μοναστική αδελφότητα. Ασκητεύει μονάχη της η γερόντισσα Σοφία από τον Πόντο. Δουλεύει με ζήλα μέχρι τα βαθιά της γεράματα και θεωρείται από πολλούς Αγία. Τα λείψανά της βρίσκονται στη μονή, η οποία από το 1993 λειτουργεί ως γυναικεία κοινοβιακή. Από το 1933 αποτελεί μετόχι της μονής των Αγίων Αναργύρων Μελισσοτόπου.

 

Μονή Αγίας Παρασκευής Βασιλειάδας (Κότερι)

Μονή Αγίας Παρασκευής Βασιλειάδας ΚότεριΒρίσκεται στο δρόμο για Βασιλειάδα, μετά την Κορησσό. Μέχρι τις 23 Ιουνίου του 1991 αποτελούσε μετόχι και εκκλησιαστικό παράρτημα της μονής Αγίων Αναργύρων Μελισσοτόπου, η οποία παραχώρησε αυτοτέλεια και έγινε ανεξάρτητη. Η παράδοση θέλει τους χώρους της μονής να είναι μέχρι την απελευθέρωση της Μακεδονίας (1912-13) τσιφλίκι Τούρκου μπέη, ο οποίος είχε στη δούλεψή του πολλούς χριστιανούς που δημιούργησαν δικό τους οικισμό. Αυτός ήταν κι ο λόγος που έχτισε ένα μικρό ναό, τον αρχικό της μονής ο οποίος όμως καταστράφηκε. Από επιγραφή που φιλοτέχνησε ο αγιογράφος της μονής, μαθαίνουμε ότι αγιογραφήθηκε "> Πνευματικός γεννήτορας υπήρξε ο αείμνηστος Αρχιμανδρίτης Σεβαστιανός Στεφανόπουλος, ο οποίος και θεμελείωσε την πρώτη πτέρυγα της μονής, εικοσι πέντε μόλις μέτρα από το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής. Το 1970 η πτέρυγα ήταν έτοιμη ενώ ο πλινθόκτιστος μικρός ναός κατεδαφίστηκε για να πάρει τη θέση του ένας μεγαλύτερος, τρισυπόστατος ναός. Το καθολικό βρίσκεται στο κέντρο του μοναστηριού, είναι σε ρυθμό σταυροειδούς βασιλικής με τρούλο και θεμελιώθηκε από το Μητροπολίτη Καστοριάς Γρηγόριο Γ΄στις 20 Μαΐου του 1991. Ο τρισυπόστατος κύριος ναός είναι αφιερωμένος στην Αγία Τριάδα, στο Γενέσιο του Τιμίου Προδρόμου και στην Αγία Αικατερίνη.

 

Μονή Αγίου Αθανασίου Ζηκοβίτσας

Μονή-Αγίου-Αθανασίου-ΖηκοβίτσαςΒρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Σπήλιο, Άγιος Ηλίας, Κερασώνα και Δαμασκηνιά και σύμφωνα με δυο παλιά τουρκικά φιρμάνια, κτίστηκε το 1629 και ανακαινίσθηκε το 1747. Το καθολικό είναι μονόκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική με θολοσκέπαστη ευρύχωρη λιτή, της οποίας οι θόλοι φαίνονται εξωτερικά, γιατί ο ναός είναι σκεπασμένος με σαμαρωτή στέγη. Ο ναός είναι κατάγραφος με τοιχογραφίες που χρονολογούνται το 1785, ενώ το τέμπλο το 1784. Οι τοιχογραφίες φιλοτεχνήθηκαν από τον Χιοναδίτη Μιχαήλ και το Δημήτριο Μπορπτοτζιώτη. Σημαντικός ο ρόλος του μοναστηριού στον τομέα των γραμμάτων. Από το 1872 μέχρι το 1885 λειτουργεί σχολείο και οικοτροφείο, όπου φοιτούν μαθητές από τα χωριά της περιοχής και αποφοιτούν σπουδαίοι δάσκαλοι.

 

Μονή Αγίου Νικολάου Τσιρίλοβου

Μονή Αγίου Νικολάου ΤσιρίλοβουΒρίσκεται στην Κορησσό. Τα κτίρια του παλαιού μοναστηριακού συγκροτήματος πιθανότατα κτίστηκαν το 17ο αιώνα. Από τις 8 Ιουνίου του 1903 η μονή μπήκε ενεργά στον Μακεδονικό αγώνα. Ο Παύλος Μελάς σε επιστολή του εκθειάζει τον Ηγούμενο Γρηγόριο για την φιλοξενεία που του επιφύλαξε το 1904, όταν βρέθηκε εκεί για να γλυτώσει από τους διώκτες του. Πυρπολήθηκε τη νύχτα της 26ης Φεβρουαρίου του 1905 με εντολή του Βουλγαρικού κομιτάτου. Ογδόντα άνδρες εισέβαλλαν στη μονή και αφού τη λεηλάτησαν έβαλαν φωτιά στα κελιά των μοναχών. Το 1963 ο Αρχιμανδρίτης Σεβαστιανός Στεφανόπουλος με δύο μοναχές επαναλειτουργούν τη μονή. Τέλος με απόφαση του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων το μοναστήρι από ανδρικό γίνεται γυναικείο.

 

Μονή Παναγίας Φανερωμένης

Μονή Παναγίας ΦανερωμένηςΒρίσκεται 17 χιλιόμετρα από την πόλη της Καστοριάς, στην περιοχή της Αγίας Κυριακής του Δήμου Μεσοποταμίας. Σχεδόν όλες οι εκδοχές περιστρέφονται γύρω από το λεχθέν ότι πριν μερικές δεκαετίες εμφανίστηκε σε τρία κοριτσάκια η Μητέρα του Θεού, η Θεοτόκος. Στον τόπο που εμφανίστηκε η Παναγία κτίστηκε ο ναός κι εκεί, πάλι με την υπόδειξή Της, βρέθηκε αγίασμα. Το καλοκαίρι του 2003 άρχισε η ανέγερση της μονής που σήμερα λειτουργεί ως γυναικεία κοινοβιακή. Στο μοναστήρι φυλάσσεται ως πολύτιμο κειμήλιο και φυλακτό ένα μικρό τεμάχιο της Τιμίας Ζώνης της Υπεραγίας Θεοτόκου καθώς και τεμάχια ιερών λειψάνων πολλών αγίων.

 

Μονή Ταξιαρχών Τσούκας

Μονή Ταξιαρχών ΤσούκαςΙδρύθηκε επί Αυτοκρατόρων Ανδρόνικου του Παλαιολόγου και Ειρήνης. Η παλαιά τράπεζα της μονής η οποία σώζεται, είναι ένα μοναδικό δείγμα μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής της πέτρας, χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο μνημείο από το 1961. Σώζονται επίσης και δύο ναοί, το καθολικό των Ταξιαρχών και της Ζωοδόχου Πηγής. Οι Ταξιάρχες θυμίζουν Μετέωρα, καθώς τα κτίσματα μοιάζουν να κρέμονται σε ένα μεγάλο βράχο σε ύψος 150 μέτρων πάνω από παραπόταμο του Αλιάκμονα. Από το ναό σώζονται τέσσερις μεγάλες εικόνες και κάποιες μικρές, μέρος του τέμπλου και αντίγραφο επιγραφής που αναφέρει έτος ιδρύσεως το 1255. Το μοναστήρι που είχε μεγάλη περιουσία σε κτήματα και ζώα, καταστρέφεται ολοσχερώς από πυρκαγιά που έβαλαν Ιταλοί στρατιώτες το 1943. Είχε άβατο και για το λόγο αυτό οι γυναίκες μπορούσαν να προσκυνήσουν μόνο στο ναό της Ζωοδόχου Πηγής. Στην κόγχη του ιερού μπορείτε ακόμα και σήμερα να δείτε εξαίσιες λεπτομέρειες από τα χρώματα και την τέχνη της παλαιάς αγιογράφησης των τοίχων. Πρόσφατα αποκαλύφθηκε στην περιοχή σπάνιας αξίας σπήλαιο, βάθος 100 μέτρων.

 

Μονή Αγίου Ζαχαρία

Μονή-Αγίου-ΖαχαρίαΜεταβυζαντινό μοναστήρι που χτίστηκε στα τέλη του 16ου αιώνα στο Δήμο Νεστορίου πάνω στο Γράμμο κοντά σε οικισμό που έφερε το ίδιο όνομα και καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1769 κατά τα Ορλωφικά. Σήμερα σώζεται μόνο το κτίσμα του καθολικού της μονής. Σταυροειδής με τρούλο ναός, εξωτερικά διακοσμημένος με κεραμοπλαστική και μια παλιά τοιχογραφία του Αγίου Ζαχαρία στο υπέρθυρο. Στο εσωτερικό του υπάρχουν αγιογραφίες που διατηρούνται μέχρι σήμερα.

 

end faq