Κοζάνη

Αρχοντικά Κοζάνης

Ονομάζουμε Μακεδονική Αρχιτεκτονική, την αρχιτεκτονική των αρχοντικών που διαμορφώθηκε στα τέλη του 17ου και στις αρχές του 18ουαιώνα, με τον υπερυψωμένο γεροχτισμένο πέτρινο κορμό, όπου στον ανώτατο όροφο προεξέχουν τα διάφορα "σαχνισιά" και τα "χαγιάτια", επειδή από αρκετά χρόνια τα πιο αντιπροσωπευτικά και ίσως τα πιο πλούσια παραδείγματα σώζονταν στη Μακεδονία. Βασικά υλικά κατασκευής των αρχοντικών ήταν η πέτρα, το ξύλο και χρώματά της η ώχρα, η σιέννα, το καφετί, το λουλακί γαλάζιο, το χοντροκόκκινο, το άσπρο. Η ποικιλία της εσωτερικής τους διακόσμησης ήταν μεγάλη.

Τα περίφημα αυτά αρχοντικά της Μακεδονίας είναι έργα μιας μεγάλης αρχιτεκτονικής που αποτελεί τη συνέχεια της βυζαντινής. Από την πρώτη αυτή περίοδο χρονολογούνται κι ορισμένα ιστορικά αρχοντικά της Κοζάνης όπως αυτά των οικογενειών Πλατώνη, Αρμενούλη (l660), Τακιατζή-Γκορτσούλη, Σακελλαρίων και Σαπουντζή.

Αρχοντικό Βούρκα(1748)

Το αρχοντικό Γρ. ΒούρκαΤο αρχοντικό Γρ. Βούρκα είναι κτίσμα του 18ου αι., το οποίο παρουσιάζει ενδιαφέρον από αρχιτεκτονικής κυρίως άποψης και έχει χαρακτηρισθεί ως ιστορικό μνημείο. Διασώζει τον περίβολο και την αυλή του και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αστικής μακεδονικής αρχιτεκτονικής. Στο εσωτερικό του κτηρίου υπάρχουν ενδιαφέρουσες ξύλινες διακοσμημένες οροφές και μουσάντρες. Στο αρχοντικό δεν υπάρχει οργανωμένη έκθεση. Φυλάσσεται σ' αυτό σημαντικός αριθμός μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών και ψηφιδωτών από τον Κόμανο και άλλες περιοχές του νομού Κοζάνης, καθώς και ένα σύνολο φορητών εικόνων και λειτουργικών βιβλίων από τους Πύργους και την Αιανή του νομού Κοζάνης.

    d- 050

Αρχοντικό Λασσάνη

Το αρχοντικό ήταν χτισμένο μέσα σε μία μεγάλη ιδιοκτησία, προστατευμένη από μία ψηλή πέτρινη μάντρα.Η κατοικία έχει έναν εσωστρεφή χαρακτήρα, ο οποίος καθορίζεται από την ανάπτυξή της γύρω από μία μικρή πλακόστρωτη αυλή. Μία ημιυπαίθρια μεταβατική ζώνη από την ιδιωτική αυλή προς το εσωτερικό τής κατοικίας διαμορφώνεται από το χαγιάτι πού λειτουργεί σαν ουσιώδες συστατικό της κατοικίας.
7658.αρχ λασσανη.jpg-280x0Από το χαγιάτι πραγματοποιείται ή προσπέλαση των εσωτερικών χώρων, επειδή δεν υπάρχει κεντρική είσοδος. Στο ισόγειο, όπου διημέρευε η οικογένεια κατά τούς χειμερινούς μήνες, υπάρχουν δύο κύριοι χώροι, ένας για την υποδοχή των ξένων, ο καλός ή μπας οντάς, και ένας καθημερινός χώρος, το χειμωνιάτικο.Δύο βοηθητικοί χώροι, μία μεγάλη αποθήκη, ο μαγαζές και ένα κελάρι συμπληρώνουν το ισόγειο. Στον όροφο, όπου διημέρευε ή οικογένεια κατά τούς καλοκαιρινούς μήνες, υπήρχαν δύο οντάδες, ένα κελάρι και ένας καλοκαιρινός χώρος υποδοχής ξένων.
O χώρος αυτός ανοιγόταν ανατολικά προς την εσωτερική αυλή και προς το νότο με ένα σαχνισί. Από τον προσανατολισμό προέρχεται ή ονομασία ηλιακός ή ντηλιακός αυτού του ευχάριστα διακοσμημένου χώρου. Ένα μεγάλο θολωτό υπόγειο κατά την ανατολική προέκταση της κάτοψης προσπελάσιμο από την αυλή, χρησίμευε για την αποθήκευση αγροτικών προϊόντων και σαν κρυψώνας σε ώρα κινδύνου. Οι διαστάσεις τού αρχοντικού δεν ήταν αρκετά επιβλητικές όσο άλλων στην Κοζάνη, όμως χαρακτηριζόταν από έναν αρμονικό όγκο με μορφολογικά χαρακτηριστικά αστικής αρχιτεκτονικής και μία λειτουργικότητα σοφά προσαρμοσμένη στις καιρικές συνθήκες τού τόπου.

Στο Αρχοντικό Λασσάνη στεγάζεται η Δημοτική Χαρτοθήκη.

end faq

Αρχοντικά στη Σιάτιστα

Η πόλη της Σιάτιστας διασώζει τον μεγαλύτερο αριθμό αρχοντικών κυρίως του 18ου αιώνα, είναι πολυτελείς κατασκευές, απόδειξη  μοναδικού πλούτου αλλά και αντικειμενικές ενδείξεις όρων ασφάλειας αμυντικού χαρακτήρα που λειτούργησαν αποτελεσματικά σε κάθε επιβολή εναντίον της πόλης. Η διακόσμηση τους, οι ξυλόγλυπτες οροφές, οι ζωγραφισμένες μουσάντρες, οι αρχαιοελληνικές παραστάσεις και οι όψεις της Πόλης στην τοιχογράφηση τους είναι προσκλήσεις της κατανόησης του επισκέπτη. Μικρό αριθμό αρχοντικών συναντούμε και στην πόλη της Εράτυρας . Ανεβαίνοντας στο άνω Βοϊο οι κατοικίες αλλάζουν αρχιτεκτονική  κτίζονται από πέτρα, που είναι άφθονη στην περιοχή και είναι πιο λιτές στην όψη και στον εσωτερικό διάκοσμο.

Αρχοντικό Νερατζόπουλου (1755)

a- 016a- 073

Το αρχοντικό του Νεραντζόπουλου (ή Χατζηγιαννίδη) βρίσκεται στην πλατεία της Χώρας. Σύμφωνα με την επιγραφή της πρόσοψης χτίστηκε το 1754 από τον Χατζηγιαννίδη, που ήταν  (μεταγενέστερος ιδιοκτήτης του ο Νερατζόπουλος).
a- 106

b32122bΕντυπωσιακή είναι η ξυλόγλυπτη  και οι γύψινοι φεγγίτες του αρχοντικού. Από την ξύλινη οροφή του κεντρικού χώρου "ηλιακού" του μεσοπατώματος κρέμονται ολόγλυφα ένα πεπόνι και ένα κομμένο καρπούζι. Στους φεγγίτες, εκτός από τα όμορφα γύψινα πλαίσια, ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα εγχάρακτα σχέδια, οι επιγραφές και τα στιχουργήματα. Φιλοτεχνημένα πάνω σε καπνισμένο γυαλί (in sgraffito), τα τελευταία είναι γραμμένα σε αρχαΐζουσα γλώσσα και εξυμνούν το κάλλος και τη μεγαλοπρέπεια του σπιτιού.

Αρχοντικό Πούλκως

a- 115     a- 164 

Στη συνοικία της Γεράνειας βρίσκεται το αρχοντικό της Πούλκως (ή Πουλκίδη) και, όπως δηλώνει η επιγραφή πάνω από την είσοδο, άρχισε να χτίζεται το 1752.

a- 176Ο τοίχος της πρόσοψης, στο τμήμα κάτω από τη στέγη,  με σχηματοποιημένα διακοσμητικά μοτίβα (ρόδακες, αστέρια) και ένα καράβι. a- 185Στα δωμάτια του ορόφου σώζονται γύψινοι φεγγίτες με πολύπλοκα σχέδια από χρωματιστά γυαλιά (vitraux).Επίσης, εξαιρετικής τέχνης είναι και η γύψινη διακόσμηση τζακιού σε δωμάτιο του ορόφου. Από τις ζωγραφικές παραστάσεις ξεχωρίζει αυτή με την παράσταση της Κωνσταντινούπολης, όπου πιθανόν αποδίδεται η πολιορκία της από τους Τούρκους.

Αρχοντικό Κανατσούλη

  Το αρχοντικό του Κανατσούλη (ή Χατζημιχαήλ) βρίσκεται στη Χώρα. Χτίστηκε το 1757 (σύμφωνα με επιγραφή) από τον Νίκο Χατζημιχαήλ, μέλος ισχυρής  της Σιάτιστας, η οποία έδρασε στη Βιέννη και άλλες πόλεις της κεντρικής Ευρώπης.

Στο αρχοντικό του Χατζημιχαήλ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σύνολα της λαϊκής ζωγραφικής του 19ου αι., που επιγραφή το χρονολογεί στο 1811. Στο δωμάτιο του μεσοπατώματος, που ονομάζεται "Πάνθεον", απεικονίζονται, βασισμένες στο εγχειρίδιο της μυθολογίας του κοζανίτη λόγιου Χαρίση Μεγδάνη καθώς και τα πορτραίτα του ιδιοκτήτη, της γυναίκας του και μιας ακόμη ανδρικής μορφής που ίσως ανήκει σε συγγενικό πρόσωπο της οικογένειας.

Αρχοντικό Δόλγκηρα

  21Το αρχοντικό ανήκε στον έμπορο Δημήτριο Δόλκγηρα ο οποίος λόγω του επαγγέλματός του ταξίδευε πολύ συχνά για τη δουλειά του στις παραδουνάβιες χώρες, στη Σμύρνη μα κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Μαζί με την δραστήρια γυναίκα του Ελένη Μέμου το 1840 ανακαίνισαν το σπίτι φέρνοντας υλικά και τεχνίτες από την Πόλη, οι οποίοι το ζωγράφισαν και το στόλισαν περίτεχνα. Το αρχοντικό χτίστηκε πριν από το 1830 και δέχτηκε αλλεπάλληλες ανακαινίσεις, σε μια από αυτές αναφέρεται η χρονολογία 1888 στο αέτωμα. 

Το αρχοντικό παραχωρήθηκε από τους κληρονόμους του στον Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο ''Μαρκίδες Πούλιου'' Σιάτιστας ο οποίος ανέλαβε την ανακαίνιση του. Η περιήγηση στο αρχοντικό του Δόλγκηρα θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη κάθε επισκέπτη για πολλά χρόνια γιατί εδώ το ωραίο δεν περιγράφεται, αποδεικνύεται. Στο ισόγειο θα δείτε τον αποθηκευτικό χώρο με όλα τα σκεύη του νοικοκυριού, ενώ ο χειμωνιάτικος οντάς με το τζάκι και τα βαριά στρωσίδια θα σας γεμίσει ζεστασιά. Στον επάνω όροφο η ομορφιά της τέχνης και του πλούτου απογειώνεται από τα ζωντανά χρώματα της ζωφόρου με τις σκηνές κυνηγιού, το εικονοστάσι, τα δωμάτια υποδοχής αλλά και την κρεβατοκάμαρα με τα ασπροκεντήματα και την ''καλημέρα'' στον τοίχο. Ο καφέ -οντάς είναι στολισμένος με κασέλες, με λευκά και πολύχρωμα κεντήματα ενώ την παράσταση κλέβει η ολόλαμπρη γυναικεία φορεσιά της Σιάτιστας, με το ολομέταξο λευκό φόρεμα και το χρυσοκέντητο μαύρο γιλέκο της. Στον μπας –οντά, τα μεντερλίκια με τις κόκκινες φλοκάτες και τα ολόλευκα μαξιλάρια, οι τοιχογραφίες όπου ξεδιπλώνονται γιρλάντες από λουλούδια, πουλιά, ζώα, ανθοδοχεία, φανταστικά τοπία και μακρινές πόλεις, παραστάσεις που τόσο αγαπήθηκαν από τους καλλιτέχνες εκείνης της εποχής, θα σας προκαλέσουν τον ενθουσιασμό και το θαυμασμό.

Για να επισκεφτείτε το Αρχοντικό Δόλγκηρα επικοινωνήστε:

Κο Τσιώνη Νεκτάριο, Πρόεδρο, 6946410639 e-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Κα Βασιλική Σιάσιου, Αντιπρόεδρος, 2465021181 & 6946834005

Αρχοντικό Μανούση

   66

Τοαρχοντικό του Μανούση βρίσκεται στη Χώρα και χρονολογείται με επιγραφή στην πρόσοψή του στο 1762/63. Η κατασκευή του σπιτιού  και η πλούσια διακόσμηση αντικατοπτρίζουν τον πλούτο της οικογένειας Μανούση που είχε δημιουργήσει έναν από τους ισχυρότερους σιατιστινούς  στην Αυστροουγγρική αυτοκρατορία.

Εξαιρετικής ποιότητας ξυλόγλυπτα στολίζουν τους χώρους στο μεσοπάτωμα και στον όροφο. Η πλούσια σε θεματική ποικιλία ζωγραφική διακόσμηση (απεικονίσεις πόλεων, βουνά της Ελλάδας ανάμεσα σε ανθοδοχεία, συμβολική παράσταση πουλιού με φίδι) καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των τοίχων και των ξυλεπένδυτων επιφανειών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι παραστάσεις του Άθωνα με τη μονή Βατοπεδίου και του Σινιάτσικου όρους με σπίτι και πύργο απεικονίζεις ίσως συγκεκριμένων κτίριων της Σιάτιστας.

Παραδοσιακή κατοικία Ντέρου

- 12Στην πλατεία της Γερανείας μια έκπληξη περιμένει τους επισκέπτες:

Η παραδοσιακή κατοικία του ζεύγους Χρήστου Τσιότσιου και Τατιάνας Ντέρου. Πρόκειται για ένα λιθόκτιστο οίκημα του προηγούμενου αιώνα, με πελεκητή πέτρα και σιδεριές στα παράθυρα, με μεγάλη ξύλινη αυλόπορτα και θυρόκαρφα, με ψηλούς μαντρότοιχους.

Με πολύ μεράκι και κόπο αναστηλώθηκε το κτίσμα αυτό από τους ιδιοκτήτες προκειμένου να στεγάσει την λαογραφική τους συλλογή η οποία είναι αυστηρά Σιατιστινή και πολύ αξιόλογη. Η διώροφη κατοικία στολισμένη αντικείμενα του 18ου, 19ου και 20ου αιώνα προκαλεί συγκίνηση και νοσταλγία στους ηλικιωμένους επισκέπτες και ρομαντισμό και περιέργεια στους νεότερους.Ιδιοκτήτες: Τσιότσιος Χρήστος – Ντέρου Τατιάνα.

Τηλ. 6945441132

 

Αρχοντικό Κερατζή (Τσανασίδη)

keratziΤο αρχοντικό του Κερατζή βρίσκεται στη Χώρα. Η χρονολογία οικοδόμησής του δεν είναι γνωστή. Οι τοιχογραφίες, που εντοπίζονται σε ένα από τα δωμάτια του ορόφου, αντιπροσωπεύουν την λαϊκή ζωγραφική του β’ μισού του 19ου αι.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η απεικόνιση της Κωνσταντινούπολης μέσα σε δάφνινο πλαίσιο που αντιγράφει χαλκογραφία της εποχής. Υπάρχουν ακόμη παραστάσεις της Πύλης του Αδριανού και των Στύλων του Ολυμπίου Διός, θέματα που μας παραπέμπουν στην Αθήνα και τη δημιουργία του Ελληνικού κράτους. Η παρουσία του μαιάνδρου ανάμεσα στα άλλα διακοσμητικά μοτίβα δηλώνει επιδράσεις από το νεοκλασικισμό.

Αρχοντικό της Σανούκως

Το αρχοντικό της Σανούκως βρίσκεται στη συνοικία της Χώρας και χρονολογείται στο 1742,  σύμφωνα με την επιγραφή στον "καλό όντα". sanoukos Η αντίσταση της δυναμικής ιδιοκτήτριας του αρχοντικού, της κυρά-Σανούκως, στην επιδρομή των Τουρκαλβανών το 1784 έχει καταγραφεί και σε τοπικό δημοτικό τραγούδι.

Τα δωμάτια του ορόφου διακοσμούνται με γύψινους φεγγίτες, και με ξυλόγλυπτα ταβάνια. Στον "καλό οντά" οι τοιχογραφίες έχουν φυτικά και συμβολικά θέματα ενώ ανάμεσα στους πραγματικούς φεγγίτες υπάρχουν και ζωγραφισμένες απομιμήσεις τους.

Αρχοντικό του Μαλιόγκα (Αργυριάδη)

Το αρχοντικό του Μαλιόγκα (ή Αργυριάδη) βρίσκεται δίπλα στο αρχοντικό του Νεραντζόπουλου (ή Χατζηγιαννίδη). Από την παράδοση η οικοδόμησή του χρονολογείται στα 1759. Επιγραφή στο δωμάτιο του ορόφου χρονολογεί τις μετασκευές και ένα μέρος της ζωγραφικής  στο 1844.

Οι τοιχογραφίες του σπιτιού σχετίζονται με τις ενασχολήσεις του ιδιοκτήτη καθώς και με τις πολιτικές του ιδέες. Μεγάλη τοιχογραφία σε δωμάτιο του ισογείου παριστάνει τη Φραγκφούρτη, ενώ στον κεντρικό χώρο του ορόφου παριστάνεται ένας αυστριακός ουσσάρος. Στο ισόγειο επίσης απεικονίζονται δύο ανδρικές μορφές που τα χαρακτηριστικά τους μοιάζουν με εκείνα του Ρήγα Φεραίου και του Λόρδου Βύρωνα.

end faq

 Ώρες λειτουργίας για επίσκεψη σε Αρχοντικά της Σιάτιστας : Καθημερινά ώρες Μουσείων  έκτος Δευτέρας  τηλ 24650 22254 και 22800