Εξερευνήστε τα σπήλαια

Σπήλαια

Τί είναι και πώς δημιουργείται ;

Το σπήλαιο είναι μια μεγάλη κοιλότητα στο πέτρωμα πάνω ή κάτω από την επιφάνεια της Γης. Τα σπήλαια σχηματίζονται συνήθως σε ασβεστολιθικά πετρώματα, οπότε είναι διακοσμημένα με σταλαχτίτες και σταλαγμίτες, Ο συνηθέστερος τρόπος δημιουργίας σπηλαίων είναι η διαλυτική δράση των υπόγειων νερών πάνω σε μεγάλου πάχους ασβεστόλιθους. Η διαλυτική ενέργεια του νερού δρα κυρίως κατά μήκος των ρηγμάτων του πετρώματος, τόσο κατακόρυφα, καθώς κατεβαίνει λόγω της βαρύτητας, όσο και οριζόντια(υπόγεια ποτάμια). Όταν ολοκληρώνεταί η διάνοιξη των σπηλαίων και σταματά το μεγάλωμά τους, αρχίζουν οι δευτερογενείς αποθέσεις ανθρακικού ασβεστίου που είναι ο τραβερτίνης και οι χαρακτηριστικοί σταλαχτίτες και σταλαγμίτες, τα λεγόμενα πέτρινα στολίδια.

Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών

Ολόκληρη η περιοχή των Γρεβενών και ειδικά οι κατάφυτες από μαυρόπευκα και ρόμπολα πλαγιές του Όρλιακα είναι γεμάτες από σπήλαια. Τα πιο γνωστά είναι: Στη Δεσκάτη το σπήλαιο, στην τοποθεσία Αγία Παρασκευή και τα σπήλαια στην περιοχή Ζάκας. Ειδικότερα η δεύτερη διαδρομή είναι εντυπωσιακή: Από τις παρυφές του χωριού ένα λιθόστρωτο μονοπάτι φτάνει στην είσοδο του φαραγγιού της Πορτίτσας, με το ομώνυμο πέτρινο γεφύρι, που χρονολογείται από το 1743. Το ποτάμι στενεύει στην είσοδο του φαραγγιού, ενώ ένα υπόγειο ποτάμι αναβλύζει μέσα από τους βράχους. Στο φρύδι του αριστερού τοιχώματος, αόρατο από τη βάση του βράχου, βρίσκεται και το Κελί της Καλόγριας, μια σπηλιά στολισμένη με σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Πολύ κοντά βρίσκεται και το Βαενάκι, μια διαμπερής σπηλιά μέσα στα κοφτερά βράχια, που από τα τοιχώματά της στάζουν νερά.

Οι πλαγιές του “Όρλιακα και των απέναντι βουνών «γκρεμίζονται» ως την κοίτη του Βενέτικου ποταμού, ο οποίος στριμώχνεται μέσα σε επιβλητικά, στενά πέτρινα φαράγγια. ΄Οταν ο επισκέπτης αποδεσμευθεί από την ομορφιά αυτού του τοπίου που τον κρατά καθηλωμένο στην άκρη του βράχου μπορεί να πάρει τον χωματόδρομο που θα τον φέρει κοντά στο ποτάμι. Εκεί, στην είσοδο του φαραγγιού υπάρχει το δίτοξο ονομαστό γεφύρι της Πορτίτσας το οποίο κτίσθηκε το 1743. Πάνω από την έξοδο του φαραγγιού ανοίγεται ένα όμορφο όσο και απόκρημνο σπήλαιο, το Κελί της Καλογριάς, γεμάτο σταλακτίτες και σταλαγμίτες.

Στο όρος Όρλιακας με υψόμετρο 1.433 μ., που δεσπόζει πάνω από το χωριό Ζάκας, υπάρχουν σπήλαια, όπου κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο κρύβονταν οι κάτοικοι για να γλιτώσουν από τους Γερμανούς. Στο βουνό φωλιάζουν σπάνια πτηνά όπως αετοί, ενώ υπάρχει επίσης σπάνια βλάστηση όπως ίταμος, μαύρη πεύκη, έλατο, σφενδάμη.

Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς

Σπήλαιο Γκολουπίντσας

Το σπήλαιο Γκολουπίντσα βρίσκεται στην ανατολική όχθη της χερσονήσου της Καστοριάς. Αναπτύσσεται σε ασβεστόλιθους ηλικίας Μέσου Ανώτερου Λιάσιου στην Πελαγονική Ζώνη. Αποτελείται από μία κύρια αίθουσα, η οποία επικοινωνεί από δύο διαφορετικές εισόδους με μία δεύτερη, στο βάθος της οποίας υπάρχει λιμνάζον νερό. Η στάθμη αυτού, φαίνεται να επικοινωνεί με τη λίμνη Ορεστιάδα και να επηρεάζεται από τη στάθμης αυτής. Στο σπήλαιο παρατηρούνται ίχνη ανθρωπογενούς χρήσης της Οθωμανικής περιόδου καθώς και σύγχρονα.

Σπήλαιο Δράκου

Το σπήλαιο βρίσκεται στη βόρεια πλευρά της πόλης στο 2ο χλμ της παραλίμνιας οδού Σουγγαρίδη και λίγο πριν από την Μονή της Παναγίας Μαυριώτισσας. Η είσοδος απέχει περίπου 20 μέτρα από τις όχθες της λίμνης και 14 μέτρα από τον δρόμο.

Στο εσωτερικό του υπάρχουν μεγάλα χερσαία και λιμναία τμήματα με εντυπωσιακό σταλακτικό διάκοσμο καθώς περιλαμβάνει 7 υπόγειες λίμνες, 10 αίθουσες και 5 διαδρόμους – σήραγγες. Η μεγαλύτερη αίθουσα του σπηλαίου έχει διαστάσεις 45Χ17 μέτρα με το κεντρικό της τμήμα υπερυψωμένο και τις πλευρές της να καταλήγουν σε λίμνες. Η μεγάλη λίμνη του σπηλαίου που είναι και η βαθύτερη βρίσκεται δυτικά. Η θερμοκρασία εντός του Σπηλαίου είναι σταθερή όλες τις εποχές στους 16-18οc, ενώ η υγρασία φτάνει στο 90%.

Στο εσωτερικό του σπηλαίου του Δράκου εντοπίστηκαν παλαιοντολογικά κατάλοιπα, με κυριότερα τα οστά σπηλαίας άρκτου ή αρκούδας των σπηλαίων (Ursus Speleaus). Το είδος αυτό έζησε στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Πλειστόκαινου και εξαφανίστηκε πριν από περίπου 10.000 χρόνια. Το όνομά της οφείλεται στο γεγονός ότι τα απολιθωμένα λείψανά της εντοπίζονται σχεδόν αποκλειστικά μέσα σε σπήλαια, όπου προφανώς διέμενε για περισσότερο χρονικό διάστημα, σε αντίθεση με την καφέ αρκούδα η οποία χρησιμοποιούσε τα σπήλαια μόνο κατά την διάρκεια της χειμερίας νάρκης. Υπολογίζεται ότι το βάρος των αρσενικών ζώων έφτανε τα 400-500 κιλά και των θηλυκών τα 200-250 κιλά. Ήταν κατά βάση φυτοφάγο και περιστασιακά σαρκοφάγο ζώο.

Είναι σημαντικό ότι έχει ληφθεί κάθε απαραίτητο μέτρο για την ασφάλεια των επισκεπτών και οι επεμβάσεις στο εσωτερικό έγιναν με τρόπο ώστε να μη θιχθεί η φυσική κατάσταση του Σπηλαίου.

Για πληροφορίες όσων αφορά τις επισκέψιμες ώρες ή τιμές εισιτηρίων κτλ  http://www.spilaiodrakoukast.gr/

Η ύπαρξη του σπηλαίου δεν φαίνεται να ήταν γνωστή έως τα νεώτερα χρόνια. Στις γραπτές μαρτυρίες της εποχής της τουρκοκρατίας δεν υπάρχει καμία αναφορά στο σπήλαιο, αλλά ούτε και στις παλαιότερες ιστορικές μαρτυρίες. Πιθανολογείται ότι ή είσοδος του σπηλαίου μέχρι κάποια εποχή δεν ήταν ορατή λόγω προσχώσεων, αλλά και λόγω ότι η παραλίμνια διαδρομή ήταν δύσβατη και προσπελάσιμη μόνο από την λίμνη. Καστοριανοί ερασιτέχνες εξερευνητές, άνθρωποι με περιβαλλοντικές ευαισθησίες στην δεκαετία του ‘40, την εποχή που διανοίχθηκε και ο παραλίμνιος δρόμος από τον στρατηγό Σουγγαρίδη, ήταν οι πρώτοι που ανακάλυψαν και περιέγραψαν το απαράμιλλης ομορφιάς σπήλαιο και έριξαν την πρώτη ιδέα για την αξιοποίησή του. Την εποχή αυτή καταγράφεται και ο μύθος γύρω από τον «Δράκο» της σπηλιάς απ’όπου και το όνομά της.

Ιστορικό Αξιοποίησης

Η Καστοριά οφείλει πολλά στους συμπολίτες μας Νίκο Πιστικό, Κώστα Φράσια, Αναστάσιο Μπασακύρο, Θ. Μορφίδη καθώς και πολλούς άλλους και αργότερα, το 1954 στον Σουηδό εξερευνητή Linberg, που περιηγήθηκαν στο σπήλαιο και ενημέρωσαν την τοπική κοινωνία για τον απαράμιλλης ομορφιάς λιθωματικό διάκοσμό του. Το 1963 Καστοριανοί Πρόσκοποι σε συνεργασία με την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία μας έδωσαν την πρώτη αδρή χαρτογράφηση και τις πρώτες φωτογραφίες του εσωτερικού του, ενώ αργότερα το σπήλαιο καταγράφηκε στο επίσημο ετήσιο Δελτίο της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας.spilaiodrakou1

Η πρώτη σοβαρή προσπάθεια έγινε το 1963 από τον Τζώνη Ζερβουδάκη και την Ε.Σ.Ε για την ολοκλήρωση της συλλογής στοιχείων και για την εκπαίδευση νέων σπηλαιολόγων. Επαναλήφθηκε το 1964 και 1965. Η έρευνα και χαρτογράφηση του σπηλαίου του Δράκου κλιμακώθηκε το 1966 και ολοκληρώθηκε το 1969 από κλιμάκιο της Ε.Σ.Ε. με επικεφαλής τον Κ. Παλληκαρόπουλο, ο οποίος παράλληλα εκπόνησε προμελέτη τουριστικής αξιοποίησης του σπηλαίου.

Ακολούθησαν και άλλες εξερευνήσεις, οι οποίες ενίσχυαν πάντα την άποψη περί καταλληλότητας του σπηλαίου για αξιοποίηση.

Αρχίζει έτσι σιγά-σιγά να ωριμάζει στην τοπική κοινωνία η άποψη για την ανάγκη αξιοποίησης της σπηλιάς και με συνεχή δημοσιεύματα να ασκείται πίεση προς την κατεύθυνση αυτή.

Το 1995, αρμόδιοι υπάλληλοι της Εφορείας Σπηλαιολογίας του Υπ. Πολιτισμού, προσκεκλημένοι από τον Δήμο, διενεργούν ερευνητική είσοδο στην σπηλιά και με βάση την παλαιότερη προκαταρκτική μελέτη τουριστικής αξιοποίησής από τον πολιτικό μηχ. κ. Παλληκαρόπουλο, ερασιτέχνη σπηλαιολόγο σε συνεργασία με τον Σύλλογο «Φίλοι του Περιβάλλοντος», υποβάλλουν επίσημο πόρισμα για την καταλληλότητα και την δυνατότητα αξιοποίησης.

Στην συνέχεια ο Δήμος Καστοριάς στρέφεται στην αναζήτηση πόρων για την εκπόνηση της οριστικής μελέτης. Οι πόροι εξασφαλίστηκαν από το Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης και ανατέθηκε η εκπόνηση της μελέτης με επικεφαλής καστοριανούς μελετητές και επιβλέποντες της τεχνικής υπηρεσίας του Δήμου. Η μελέτη περιλάμβανε όλες τις απαραίτητες επί μέρους κατηγορίες μελετών, τοπογραφική, αρχιτεκτονική, στατική, ηλεκτρομηχανολογική, μελέτη ειδικών στερεωτικών εργασιών, υδραυλική, περιβαλλοντική και διαχείρισης. Στην συνέχεια το έργο «Αξιοποίηση Σπηλαίου Δράκου Καστοριάς», εντάχθηκε στο Π.Ε.Π. Δυτ. Μακεδονίας.

Το 1998 εγκρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού η προμελέτη τουριστικής αξιοποίησης και οι εργασίες ξεκίνησαν τελικά το 2007. Την spilaiodrakou2κατασκευή του έργου ανέλαβε η Κοινοπραξία «Τελιγιωρίδης-Φελεκίδης ΑΤΕ» με συνεπίβλεψη της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας – Σπηλαιολογίας Βόρειας Ελλάδος.

Όλες οι προβλεπόμενες εργασίες, προκειμένου το σπήλαιο να γίνει επισκέψιμο καθώς και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου και των κτισμάτων που εξυπηρετούν την όλη λειτουργία του Σπηλαίου, υλοποιήθηκαν με ήπιες μεθόδους παρέμβασης ειδικά στο εσωτερικό προκειμένου να μην αλλοιωθεί ο πλούσιος σταλακτιτικός διάκοσμος, ενώ οι εξωτερικές παρεμβάσεις έχουν αρχιτεκτονικό χαρακτήρα που σέβεται την ντόπια αρχιτεκτονική παράδοση με χρήση ντόπιων υλικών στις όψεις, πέτρα ξύλα και ένθετα διακοσμητικά κεραμικά. Το Σπήλαιο του Δράκου άνοιξε τις πύλες του για το κοινό στις 13 Δεκεμβρίου 2009 και εγκαινιάστηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2009 από τον Υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού κ. Γερουλάνο και τον Πρόεδρο της Βουλής κ. Πετσάλνικο.

Ο μύθος

"Πριν από πολλούς αιώνες η μεγάλη σπηλιά που βρίσκεται πριν από το μοναστήρι της Μαυριώτισσας ήταν χρυσορυχείο και το φύλαγε ένας δράκος που ανέπνεε και έβγαζε από το στόμα του φλόγες και δηλητηριασμένους ατμούς.

Ύστερα από το κτίσιμο της Καστοριάς (Ή’ ή Ι’ αιώνας) ο πρώτος βασιλιάς ο Κάστωρ, θέλοντας να διασκεδάσει τον φιλοξενούμενο αδελφό του Πολυδεύκη και τον πεθερό του Κέλι ιερέα του θεού, απεκάλυψε το τεράστιο αυτό σπήλαιο. Η παρουσία όμως του δράκου τους εμπόδιζε την προσέγγιση στη σπηλιά.. Τότε ο βασιλιάς υπεσχέθη μεγάλα δώρα σ’αυτόν που θα σκότωνε τον δράκο. Ένας νέος δυνατός παρουσιάστηκε. spilaiodrakou3Επηκολούθησε άγρια πάλη με τον δράκο. Χτυπώντας τον με το κοντάρι του έτρεμαν οι γύρω βράχοι και αναταράζονταν τα νερά της λίμνης. Το τέρας κτυπήθηκε και έπλεε νεκρό επάνω στα νερά της λίμνης. Πανηγύρισαν το γεγονός και ευχαριστίαι ανεπέμφθησαν στον Πάνα. Και κατόπιν με αναμμένους δαυλούς προχώρησαν στη σπηλιά με σκυφτά τα κεφάλια τους για να μην κτυπήσουν τους σταλακτίτες. Το βάθος εκτεινόταν σε χιλιόμετρα και η ατμόσφαιρα γινόταν πνιγηρή από έλειψιν οξυγόνου. Σε ένα μέρος που η σήραγγα στενεύει έσβησαν οι δαυλοί και πηχτό σκοτάδι τους σφιχταγκάλιασε όλους. Τότε άκουσαν μια απόκοσμη φωνή να λέει : ΄΄ εκείνος που θα σκύψει να πάρει μια χούφτα της λάσπης που πατάει θα μετανοιώσει ΄΄. Οι πιο θαρετοί έσκυψαν και επήραν λάσπη και εγέμισαν τους κόρφους τους. Οι άλλοι φοβήθηκαν και δεν τόλμησαν να πάρουν. Όταν βγήκαν στο φως του ηλίου εκείνοι που κρατούσαν τη λάσπη είδαν με έκπληξη πως κρατούσαν υγρή χρυσόσκονη…"

Έτσι περιγράφει ο λαογράφος Δ. Γιαννούσης ( Ακρόπολη, 11-7-54) την παράδοση σχετικά με το Σπήλαιο του Δράκου.

 

Σπήλαιο Ντούχλου στο Δισπήλιο

Το σπήλαιο Ντούχλος βρίσκεται στη νότια όχθη της λίμνης της Καστοριάς στο χωριό Δισπηλιό. Αναπτύσσεται σε ασβεστόλιθους ηλικίας περιόδων Τριαδικού–Μέσου Ιουρασικού. Ο Ντούχλος είναι ουσιαστικά μια διαμπερής βραχοσκεπή. Στο εσωτερικό της υπάρχει μικρό εικονοστάσι, αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο. Το μικρό αυτό χωριό πήρε το όνομα του από το σπήλαιο που βρίσκεται σε απόσταση 500 μ. Είναι χτισμένο στην όχθη της λίμνης, έχει 750 κατοίκους και παρουσιάζει ενδιαφέρον για τα υπολείμματα πασσαλόκτιστου λιμναίου νεολιθικού οικισμού. Απέχει μόλις 7 χλμ. από την Καστοριά. Το σπήλαιο απέχει μόλις 500 μ. από το χωριό. Μιλάμε για ένα χώρο που άφησε κατάλοιπα για περίπου 4.000-5.000 χρόνια. Σκεφτείτε πως οι αρχαιολόγοι έχουνε αρκετά τώρα χρόνια τ που βρίσκουνε μυκηναϊκά όστρακα, που σημαίνει ότι είχαμε μυκηναϊκό πολιτισμό. Κακώς θεωρούμε ότι ο μυκηναϊκός πολιτισμός ήταν μόνο τα ανάκτορα της Αργολίδας. Ήταν και εδώ, γηγενής, χωρίς χρυσοφόρα ευρήματα. Μάλιστα ορισμένοι απ' τους αρχαιολόγους που είναι ειδικοί σ’ αυτή την εποχή επιμένουν ότι το τείχος τριγύρω από τον οικισμό, που ως τώρα πιστεύανε ότι είναι του 4ου π.Χ. αιώνα, πρέπει να είναι μυκηναϊκό, γιατί έχει έναν κυκλώπειο τρόπο. Ένα σύστημα άντλησης βοηθά να απορροφούνται τα νερά της λίμνης και να αποκαλύπτονται οι πάσσαλοι (864 μέχρι στιγμής). Λίγο πιο πέρα από την ανασκαφή υπάρχει η αναπαράσταση του οικισμού. Το 1998 η αρχιτέκτονας Νάσια Χουρμουζιάδη δημιούργησε μια μελέτη με βάση τα ευρήματα. Έτσι, κτίστηκαν οκτώ καλύβες που “επιπλώθηκαν” με πιστά αντίγραφα από τα αρχαία σκεύη και εργαλεία που έφερε στο φως η ανασκαφή.
Σε ένα μεγάλο πάρκο πλάι στη λίμνη  ο επισκέπτης μπορεί να δει πώς ήταν οι κατοικίες και ποιος ήταν ο οικιακός εξοπλισμός σε έναν λιμναίο οικισμό της νεολιθικής εποχής.

Σπήλαιο των Νερών

Το σπήλαιο των Νερών βρίσκεται νοτιοδυτικά του χωριού Καστανόφυτου. Αναπτύσσεται σε μάργες της περιόδου του Μειοκαίνου και η σπηλαιογέννεση είναι αποτέλεσμα διέλευσης υπόγειου ποταμού. Το σπήλαιο έχει δύο εισόδους. Το δάπεδο καλύπτεται εξ ολοκλήρου από ιζήματα, κυρίως άμμους και διαθέτει σπηλαιοδιάκοσμο. Η ροή του ποταμού αυξομειώνεται ανάλογα με την εποχή. Κατά διαστήματα μεσολαβούν ευρύχωροι θάλαμοι. Ο διάκοσμος εντοπίζεται στους τρεις πρώτους θαλάμουςτου σπηλαίου. Στους ίδιους χώρους εντοπίζονται και διάσπαρτα ευρήματα διαφόρων εποχών. Το συνολικό μήκος του σπηλαίου είναι περί τα 500μ. με το μήκος διαδρόμων να ξεπερνά τα 1.000μ. Η χαρτογράφηση του σπηλαίου αυτού δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

end faq

Περιφερειακή Ενότητα Φλώρινας

Τα βραχώδη σπήλαια

Στους πρόποδες του αστικ ού δάσους-λόφου Αγίου Παντελεήμονα υπάρχουν οι βραχώδεις σπηλιές της πόλης στην Φλώρινα. Απέχουν μία ανάσα από το ιστορικό κέντρο της πόλης όπου η πιο σύντομη διαδρομή είναι από την πλατεία με τα κανόνια και στο ύψος της γέφυρας. Η είσοδος στο σπήλαιο γίνεται από πέντε ή έξι εισόδους και διασυνδέονται μεταξύ τους από υπόγειες στοές του σπηλαίου μέσα σε ένα τεράστιο βράχο κάτω από το έδαφος της βουνοπλαγιάς.

Σπήλαιο "Παναγία Ελεούσα"

Στη Μεγάλη Πρέσπα υπάρχουν αρκετά σπήλαια με μεγαλύτερο αυτό της Παναγίας Ελεούσας. Τα παραλίμνια σπήλαια ήταν ασκηταριά κατά τη Βυζαντινή εποχή ή καταφύγιο κυνηγημένων στις ταραγμένες περιόδους. Από τα μεγαλύτερα είναι το σπήλαιο "Παναγία Ελεούσα". Στο βάθος του σπηλαίου υπάρχει ένας ψηλός θάλαμος όπου είναι μέσα κτισμένο το εκκλησάκι της Παναγίας της Ελεούσας με θαυμάσιες εικόνες εξαιρετικής τέχνης και στο βάθος η εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας. Το μνημείο είναι μοναδικό και η επίσκεψη σε αυτό ζωντανεύει τις εποχές της περιόδου αυτής. Με μια βόλτα με το καραβάκι στη μεγάλη Πρέσπα μπορείτε να δείτε και από μακριά τα σπήλαια κατά μήκος της ακτής καθώς και τις διάφορες τοιχογραφίες που χρονολογούνται απ' την νεολιθική περίοδο.

end faq